{"id":162,"date":"2018-12-11T22:29:12","date_gmt":"2018-12-11T21:29:12","guid":{"rendered":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/?p=162"},"modified":"2018-12-11T22:29:12","modified_gmt":"2018-12-11T21:29:12","slug":"liberalizm","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/liberalizm\/","title":{"rendered":"Liberalizm"},"content":{"rendered":"\n\n
\n \n
\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n \n\n
\n 5\/5 - (1 vote) <\/div>\n <\/div>\n

Nazwa \u201eliberalizm\u201d pochodzi od \u0142aci\u0144skiego okre\u015blenia wolno\u015b\u0107 (liberalis), kt\u00f3r\u0105 cieszy si\u0119 cz\u0142owiek wolny (liber). Zanim sta\u0142a si\u0119 nazw\u0105 ideologii politycznej – liberalizmu – posiada\u0142a znaczenie apolityczne. W \u015bredniowieczu okre\u015blano ni\u0105 edukacj\u0119 przygotowuj\u0105c\u0105 do studi\u00f3w wy\u017cszych – sztuki wyzwolone – (artes liberales). Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie edukacja szanuj\u0105ca wolno\u015b\u0107 edukowanych nazywana jest edukacj\u0105 liberaln\u0105, w przeciwie\u0144stwie do edukacji autorytarnej.<\/p>\n

W pe\u0142ni polityczny sens zyska\u0142a nazwa \u201eliberalizm\u201d w deklaracji Napoleona Bonaparte z 1789 roku, kt\u00f3ry stwierdzi\u0142, \u017ce \u201eidee konserwatywne, opieku\u0144cze, liberalne odzyska\u0142y swoje prawa\u201d, ale uczyni\u0142 to w intencjach autorytarnych. W politycznych intencjach wolno\u015bciowych natomiast przem\u00f3wili po raz pierwszy j \u0119zykiem liberalizmu w 1812 roku w Kortezach hiszpa\u0144skich parlamentarzy\u015bci nazywaj\u0105cy si\u0119 liberales. Pozostaj\u0105c pod wp\u0142ywem francuskich hase\u0142 wolno\u015bciowych, sprzeciwiaj\u0105c si\u0119 profeudalnej rojalistycznej frakcji parlamentarnej (serviles), domagali si\u0119 ustanowienia \u015bwieckiej konstytucji i zagwarantowania wolno\u015bci prasy. Mimo, \u017ce w Kortezach zwyci\u0119\u017cyli w\u00f3wczas zwolennicy absolutyzmu kr\u00f3lewskiego, nazwa liberales kojarzona z radykalizmem, republikanizmem i sentymentami rewolucyjnymi utrwala\u0142a swoje miejsce w my\u015bli i praktyce politycznej. Po 1820 roku, kr\u0105\u017cy\u0142a po Europie w charakterze zagro\u017cenia dla feudalizmu i monarchizmu .<\/p>\n

Liberalizm nawi\u0105zuje do nowo\u017cytnej angielskiej filozofii politycznej, zw\u0142aszcza do prac Thomasa Hobbesa, Johna Locke\u2019a. Jest ona r\u00f3wnie\u017c polityczn\u0105 filozofi\u0105 o\u015bwiecenia, reprezentowan\u0105 i wy\u0142o\u017con\u0105 przez Jana Jakuba Rousseau i nieco p\u00f3\u017aniej przez Immanuela Kanta. Liberalizm reprezentuj\u0105 jednak zw\u0142aszcza pierwsze teorie utylitarne: Jeremiego Benthama i Johna Stuarta Milla, a tak\u017ce Adama Smitha i Thomasa Hilla Greena[1]<\/sup><\/a> [2]<\/a><\/sup>. W wielu opracowaniach dotycz\u0105cych \u017ar\u00f3de\u0142 liberalizmu podkre\u015bla si\u0119, \u017ce elementy tej ideologii mo\u017cna odnale\u017a\u0107 ju\u017c u epikurejczyk\u00f3w, sofist\u00f3w czy u stoik\u00f3w. Tym niemniej zal\u0105\u017cki my\u015bli liberalnej – jak wspomniano – powsta\u0142y w wieku XVII. Z jednej strony tworzy si\u0119 wtedy nowo\u017cytna szko\u0142a prawa natury Samuela von<\/p>\n

Puffendorfa i Hugo Grocjusza oraz, z drugiej strony, pojawiaj\u0105 si\u0119 doktryny filozoficzne: Thomasa Hobbesa, Johna Locke\u2019a, kt\u00f3re stan\u0105 si\u0119 w niedalekiej przysz\u0142o\u015bci fundamentem my\u015bli liberalnej. Doktryna umowy spo\u0142ecznej, kt\u00f3r\u0105 proponuj\u0105 wspomniani autorzy, przek\u0142ada si\u0119 na twierdzenie, \u017ce jednostki s\u0105 jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em w\u0142adzy politycznej[3]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Liberalizm ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 w rezultacie zwyci\u0119stwa rewolucji bur\u017cuazyjnej, w szczeg\u00f3lno\u015bci angielskiej, ameryka\u0144skiej i francuskiej. Daj\u0105c wyraz d\u0105\u017ceniom bur\u017cuazji do wolno\u015bci gospodarczej i politycznej, uzasadnia\u0142 racjonalno\u015b\u0107 kapitalistycznego sposobu produkcji. G\u0142oszona idea wolno\u015bci, pojmowana r\u00f3wnie\u017c jako wolno\u015b\u0107 konkurencji, opiera\u0142a na rozwoju wolnego cz\u0142owieka. T\u0105 r\u00f3wnie\u017c drog\u0105 poszukiwano w Europie sposob\u00f3w stopniowego skapitalizowania pozosta\u0142o\u015bci feudalnych, co szczeg\u00f3lnie zaznaczy\u0142o si\u0119 w pierwszej po\u0142owie XIX wieku we Francji[4]<\/sup><\/a> [5]<\/a> [6]<\/a><\/sup>. M\u00f3wi\u0105c najog\u00f3lniej, u jego \u017ar\u00f3de\u0142 znalaz\u0142y si\u0119 potrzeby nowych si\u0142 spo\u0142ecznych zainteresowanych rozwojem kapitalizmu – arystokracji, mieszcza\u0144stwa, bur\u017cuazji. Si\u0142y te, przy pomocy ideologii liberalizmu, pragn\u0119\u0142y z jednej strony przeciwstawi\u0107 si\u0119 przestarza\u0142ej ju\u017c my\u015bli politycznej feudalizmu, z drugiej za\u015b strony wyrazi\u0107 w\u0142asne pragnienia i aspiracje .<\/p>\n

Ojczyzn\u0105 liberalizmu pozostaje bez w\u0105tpienia Wielka Brytania, kt\u00f3ra koncepcjami wigowskich konstytucjonalist\u00f3w dopatruje si\u0119 jego zal\u0105\u017ck\u00f3w ju\u017c w antycznych wzorach ustrojowych Anglo – Sakson\u00f3w, Got\u00f3w, a nawet Troja\u0144czyk\u00f3w. Wzory te mia\u0142 zrekonstruowa\u0107 Locke w swej koncepcji uprawnie\u0144 naturalnych . Przej\u0119\u0142a je Francja, od niej Stany Zjednoczone Ameryki, nadaj\u0105c im wielki rozmach i wielkie og\u00f3lno\u015bwiatowe znaczenie. Z pewnym op\u00f3\u017anieniem znajdowa\u0142 si\u0119 dla siebie miejsce liberalizm w innych krajach. W Niemczech, W\u0142oszech, Rosji my\u015bl liberalna by\u0142a na og\u00f3\u0142 s\u0142aba i ma\u0142o oryginalna, za\u015b w Polsce d\u0142ugo nie znajdowa\u0142a warunk\u00f3w do rozwoju. Po za\u0142amaniu si\u0119 w 1989 roku systemu pa\u0144stw socjalistycznych i dominuj\u0105cej w nich my\u015bli marksistowskiej, liberalizm znalaz\u0142 si\u0119 w bardzo wygodnej, r\u00f3wnocze\u015bnie odpowiedzialnej pozycji g\u0142\u00f3wnej ideologii politycznej wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata[7]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Ideologia liberalizmu, jako zr\u00f3\u017cnicowana wewn\u0119trznie my\u015bl polityczna, sk\u0142ada si\u0119 z kilku idei o r\u00f3\u017cnym rodowodzie, pozostaj\u0105cym ze sob\u0105 ostatecznie w zmiennych konfiguracjach, okre\u015blanych zawsze w ostatecznym rozrachunku przez ide\u0119 wolno\u015bci. W modelowym uj\u0119ciu s\u0105 to kolejno idee: indywidualizmu, wolno\u015bci, spo\u0142ecze\u0144stwa, r\u00f3wno\u015bci, sprawiedliwo\u015bci, prawa, kapitalizmu, pa\u0144stwa i zmiany[8]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Idea indywidualizmu w najnowszych interpretacjach liberalizmu, jej spektrum, od indywidualizmu do wsp\u00f3lnotowo\u015bci (communitarism), sytuuje si\u0119 cz\u0119\u015bciej bli\u017cej jego centrum ni\u017c skrajno\u015bci. Liberalny model, czy te\u017c wz\u00f3r osobowy cz\u0142owieka liberalizmu, mia\u0142aby ukazywa\u0107 naukowa antropologia liberalna, ogarniaj\u0105ca wszystkie nauki spo\u0142eczne. Idea wolno\u015bci, w \u015bwietle najnowszych koncepcji liberalizmu, mie\u015bci spektrum od wolno\u015bci pe\u0142nej po jej ograniczenia rygorystycznymi normami. Wolno\u015b\u0107 jest kluczow\u0105 ide\u0105 i jednocze\u015bnie warto\u015bci\u0105 liberalizmu. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie libera\u0142owie podkre\u015blaj \u0105 prymat wolno\u015bci w\u015br\u00f3d idei i warto\u015bci liberalizmu przez wskazywanie, \u017ce jest ona naturalnym stanem cz\u0142owieka i ludzko\u015bci. Stan doskona\u0142y pe\u0142nej wolno\u015bci cz\u0142owieka i ludzko\u015bci to stan natury. W stanie spo\u0142ecznym wolno\u015b\u0107 jest ju\u017c zawsze nienaturaln\u0105 konstrukcj\u0105 normatywn\u0105 polegaj\u0105c\u0105 na wi\u0119kszych lub mniejszych jej ograniczeniach[9]<\/sup><\/a> [10]<\/a> [11]<\/a><\/sup>.<\/p>\n

—<\/p>\n

[1]<\/sup><\/a> R. Tokarczyk, Wsp\u00f3\u0142czesne doktryny polityczne, Zakamycze 1999, s. 40.<\/p>\n

[2]<\/sup><\/a>\u00a0 B. Kosiba, Liberalizm, [w:] Podstawowe kategorie polityki, pod red. S. Opary, D. Radziszewskiej – Szczepaniak, A. \u017bukowskiego, Olsztyn 2005, s. 376.<\/p>\n

[3]<\/sup><\/a> Ibidem, s. 377.<\/p>\n

[4]<\/sup><\/a> A. Sylwestrzak, Historia doktryn politycznych i prawnych, Warszawa 2000, s. 263.<\/p>\n

[5]<\/sup><\/a> R. Tokarczyk, op. cit., s. 42.<\/p>\n

[6]<\/sup><\/a>\u00a0\u00a0 W teorii pa\u0144stwa Locke da\u0142 wyraz swym d\u0105\u017ceniom wolno\u015bciowym; by\u0142 teoretykiem nowo\u017cytnej tolerancji i sformu\u0142owa\u0142 zasady pa\u0144stwa konstytucyjnego: podzia\u0142 w\u0142adz i prawo wi\u0119kszo\u015bci do rz\u0105dzenia. Zob. W. Tatarkiewicz, Historia filozofii, Warszawa 2002, t.2, s. 98 – 102.<\/p>\n

[7]<\/sup><\/a> R. Tokarczyk, op. cit., s. 43.<\/p>\n

[8]<\/sup><\/a>\u00a0 Ibidem, s. 46.<\/p>\n

[9]<\/strong><\/sup><\/a>\u00a0\u00a0\u00a0 R. Tokarczyk, Elementy sk\u0142adowe my\u015bli politycznej wsp\u00f3\u0142czesnego liberalizmu, [w:] Ideologia, doktryny i ruch polityczny wsp\u00f3\u0142czesnego liberalizmu, pod red. E. Olszewskiego, Z. Tymoszuka, Lublin 2004, s. 29.<\/p>\n

[10]<\/sup><\/a>\u00a0\u00a0 Kontraktualizm – pogl\u0105d g\u0142osz\u0105cy, i\u017c podstaw\u0119 organizacji spo\u0142ecze\u0144stwa – r\u00f3wnie\u017c w\u0142adzy politycznej – stanowi porozumienie os\u00f3b co do wzajemnych praw i obowi\u0105zk\u00f3w, zasad \u017cycia politycznego, spo\u0142ecznego i ekonomicznego, zagwarantowania praw naturalnych lub zapewnienia bezpiecze\u0144stwa. Za: Leksykon politologii, pod red. A. Antoszewskiego, R. Herbuta, Wroc\u0142aw 1995, s. 170.<\/p>\n

[11]<\/strong><\/sup><\/a>\u00a0\u00a0 R. Tokarczyk, Elementy sk\u0142adowe my\u015bli politycznej wsp\u00f3\u0142czesnego liberalizmu, [w:] Ideologia, doktryny i ruch polityczny…, s. 30.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nazwa \u201eliberalizm\u201d pochodzi od \u0142aci\u0144skiego okre\u015blenia wolno\u015b\u0107 (liberalis), kt\u00f3r\u0105 cieszy si\u0119 cz\u0142owiek wolny (liber). Zanim sta\u0142a si\u0119 nazw\u0105 ideologii politycznej – liberalizmu – posiada\u0142a znaczenie apolityczne. W \u015bredniowieczu okre\u015blano ni\u0105 edukacj\u0119 przygotowuj\u0105c\u0105 do studi\u00f3w wy\u017cszych – sztuki wyzwolone – (artes liberales). Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie edukacja szanuj\u0105ca wolno\u015b\u0107 edukowanych nazywana jest edukacj\u0105 liberaln\u0105, w przeciwie\u0144stwie do edukacji autorytarnej. … Czytaj dalej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[27],"class_list":["post-162","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-prace-magisterskie-2","tag-liberalizm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/162","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=162"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/162\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=162"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=162"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=162"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}