{"id":149,"date":"2018-07-08T08:55:30","date_gmt":"2018-07-08T08:55:30","guid":{"rendered":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/?p=149"},"modified":"2018-07-08T08:55:30","modified_gmt":"2018-07-08T08:55:30","slug":"prakseologia-jako-nauka-o-ludzkim-dzialaniu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/prakseologia-jako-nauka-o-ludzkim-dzialaniu\/","title":{"rendered":"Prakseologia jako nauka o ludzkim dzia\u0142aniu"},"content":{"rendered":"\n\n
\n \n
\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n \n\n
\n 5\/5 - (1 vote) <\/div>\n <\/div>\n

Prakseologia – nauka o sprawnym dzia\u0142aniu, kt\u00f3re ustala z punktu widzenia sprawno\u015bci, najszersze uog\u00f3lnienia odnosz\u0105ce si\u0119 do wszelkich form \u015bwiadomego i celowego dzia\u0142ania. W obr\u0119bie prakseologii mie\u015bci si\u0119 teoria podejmowania decyzji; przedstawicielem i pionierem prakseologii jako nauki w Polsce by\u0142 T. Kotarbi\u0144ski. Zob. Popularna encyklopedia powszechna, pod red. J. Pieszczachowicza, Krak\u00f3w 1996, s. 212.<\/p>\n

\n

Istnieje szeroko rozpowszechniona opinia, \u017ce liberalizm tym r\u00f3\u017cni si\u0119 od innych ruch\u00f3w politycznych, \u017ce przek\u0142ada interesy cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa – klasy w\u0142a\u015bcicieli, kapitalist\u00f3w, przedsi\u0119biorc\u00f3w – ponad interesy innych klas. Jest to pogl\u0105d ca\u0142kowicie mylny. Liberalizm zawsze mia\u0142 na uwadze dobro ca\u0142o\u015bci, a nie \u017cadnej szczeg\u00f3lnej grupy. W\u0142a\u015bnie to chcieli wyrazi\u0107 angielscy utylitary\u015bci – co prawda niezbyt udolnie – swym s\u0142ynnym has\u0142em \u201ethe greatest happiness of the greatest number\u201d (by jak najwi\u0119cej ludzi by\u0142o jak najszcz\u0119\u015bliwszymi). Historycznie rzecz bior\u0105c liberalizm by\u0142 pierwszym ruchem politycznym, kt\u00f3ry za cel stawia\u0142 sobie wspieranie dobrobytu wszystkich, a nie tylko niekt\u00f3rych grup. Liberalizm r\u00f3\u017cni si\u0119 od socjalizmu, kt\u00f3ry wedle zapewnie\u0144 r\u00f3wnie\u017c zabiega o dobro wszystkich, nie celem, do kt\u00f3rego d\u0105\u017cy, lecz \u015brodkami, kt\u00f3re wybiera do realizacji[1]<\/sup><\/a> [2]<\/a> [3]<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Rozs\u0105dne dzia\u0142anie r\u00f3\u017cni si\u0119 od dzia\u0142ania nierozs\u0105dnego tym, \u017ce jest zwi\u0105zane z tymczasowymi wyrzeczeniami. Te ostatnie s\u0105 jednak wyrzeczeniami tylko pozornie, bo przewa\u017caj\u0105 nad nimi nast\u0119puj\u0105ce p\u00f3\u017aniej konsekwencje . Prakseologia opiera si\u0119 na fundamentalnym aksjomacie, \u017ce indywidualne istoty ludzkie dzia\u0142aj \u0105, to jest, na podstawowym fakcie, \u017ce jednostki anga\u017cuj \u0105 si\u0119 w \u015bwiadome dzia\u0142ania, \u017ceby osi\u0105gn\u0105\u0107 wybrane cele. Ta struktura jest zbudowana na fundamentalnym aksjomacie dzia\u0142ania i posiada kilka dodatkowych aksjomat\u00f3w, takich jak ten, \u017ce jednostki si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105, i \u017ce ludzie traktuj\u0105 czas wolny jako warto\u015bciowe dobro . Spo\u0142ecze\u0144stwo ludzkie jest zwi\u0105zkiem os\u00f3b maj\u0105cych na celu wsp\u00f3lne dzia\u0142anie. W por\u00f3wnaniu z indywidualnymi dzia\u0142aniami jednostek, zalet\u0105 dzia\u0142ania wsp\u00f3lnego, opartego o zasad\u0119 podzia\u0142u pracy, jest jego wi\u0119ksza wydajno\u015b\u0107. Je\u015bli pewna ilo\u015b\u0107 ludzi b\u0119dzie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 zgodnie z zasad\u0105 podzia\u0142u pracy, to wytworz\u0105 oni (przy pozosta\u0142ych warunkach ustalonych) znacz\u0105co wi\u0119cej ni\u017c mogliby w sumie wytworzy\u0107 dzia\u0142aj\u0105c jako samowystarczalne jednostki.<\/p>\n

Ludzka praca sama w sobie nie jest w stanie powi\u0119kszy\u0107 naszego dobrobytu. By przynie\u015b\u0107 owoce, musi ona przekszta\u0142ci\u0107 materia\u0142y i zasoby ziemi, kt\u00f3re Natura odda\u0142a nam do dyspozycji. Ziemia wraz ze wszystkimi tkwi\u0105cymi w niej substancjami i si\u0142ami oraz ludzka praca stanowi\u0105 dwa czynniki produkcji, z kt\u00f3rych celowego wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania pochodz\u0105 wszystkie towary s\u0142u\u017c\u0105ce zaspokojeniu naszych zewn\u0119trznych potrzeb. Teraz chcemy rozwa\u017cy\u0107 dwa r\u00f3\u017cne systemy ludzkiego wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania opartego na podziale pracy: jeden oparty na prywatnej w\u0142asno\u015bci \u015brodk\u00f3w produkcji, drugi na w\u0142asno\u015bci uspo\u0142ecznionej. Ten ostatni nazywa si\u0119 socjalizmem lub komunizmem; ten pierwszy liberalizmem, jak r\u00f3wnie\u017c (odk\u0105d w dziewi\u0119tnastym wieku wytworzy\u0142 on podzia\u0142 pracy obejmuj\u0105cy ca\u0142y \u015bwiat) – kapitalizmem. Libera\u0142owie utrzymuj\u0105, \u017ce jedynym realnym systemem ludzkiego wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania w spo\u0142ecze\u0144stwie opartym na podziale pracy jest prywatna w\u0142asno\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w produkcji. Twierdz\u0105 oni, \u017ce socjalizm jako ca\u0142o\u015bciowy system, obejmuj \u0105cy wszystkie \u015brodki produkcji jest nierealny, a zastosowanie socjalistycznych zasad wobec cz\u0119\u015bci \u015brodk\u00f3w produkcji, mimo \u017ce nie jest to oczywi\u015bcie mo\u017cliwe, prowadzi do zmniejszenia wydajno\u015bci pracy, tak \u017ce nie wytwarzaj \u0105c wi\u0119kszego bogactwa, wr\u0119cz przeciwnie – musi to skutkowa\u0107 j ego pomniejszeniem.<\/p>\n

Zatem program liberalizmu, gdyby stre\u015bci\u0107 go w jednym s\u0142owie, brzmia\u0142by: w\u0142asno\u015b\u0107, tj. prywatne posiadanie \u015brodk\u00f3w produkcji (bowiem w odniesieniu do towar\u00f3w konsumpcyjnych, ich prywatne posiadanie jest spraw\u0105 oczywist\u0105 i nie kwestionowan\u0105 nawet przez socjalist\u00f3w i komunist\u00f3w). Wszystkie inne postulaty liberalizmu wynikaj\u0105 z tej jednej, fundamentalnej zasady. Tu\u017c obok s\u0142owa \u201ew\u0142asno\u015b\u0107\u201d w programie liberalizmu mo\u017cna \u015bmia\u0142o umie\u015bci\u0107 s\u0142owa \u201ewolno\u015b\u0107\u201d oraz \u201epok\u00f3j\u201d. Idea wolno\u015bci tak silnie si\u0119 w nas zakorzeni\u0142a, \u017ce przez d\u0142ugi czas nikt nie o\u015bmiela\u0142 si\u0119 jej kwestionowa\u0107. Ludzie zwykli byli zawsze m\u00f3wi\u0107 o wolno\u015bci z najwi\u0119kszym szacunkiem; dopiero Lenin nazwa\u0142 j\u0105 \u201ebur\u017cuazyjnym przes\u0105dem\u201d. Mimo, \u017ce dzi\u015b cz\u0119sto si\u0119 o tym zapomina, szacunek ten by\u0142 zas\u0142ug\u0105 liberalizmu. Sama nazwa liberalizmu wywodzi si\u0119 od wolno\u015bci, a nazwa partii stoj\u0105cej w opozycji do libera\u0142\u00f3w (obydwa okre\u015blenia pojawi\u0142y si\u0119 podczas hiszpa\u0144skich walk konstytucyjnych w pierwszych dekadach dziewi\u0119tnastego wieku) brzmia\u0142a pierwotnie: \u201eserwili\u015bci\u201d . Ci, kt\u00f3rzy [4]<\/sup><\/a> [5]<\/a> [6]<\/a><\/sup> popierali zniesienie przymusowego podda\u0144stwa na gruncie og\u00f3lnych zasad humanitarnych, nie potrafili znale\u017a\u0107 odpowiedzi, gdy s\u0142yszeli, \u017ce utrzymanie tego systemu by\u0142o tak\u017ce w interesie zniewolonych. Albowiem przeciwko temu zastrze\u017ceniu na korzy\u015b\u0107 niewolnictwa istnieje tylko jeden argument, kt\u00f3ry mo\u017ce obali\u0107, i rzeczywi\u015bcie obali\u0142, wszystkie inne – ten mianowicie, \u017ce wolna praca jest niepor\u00f3wnywalnie wydajniej sza od pracy niewolniczej.<\/p>\n

Liberalna krytyka argumentu na rzecz wojny jest zgo\u0142a odmienna od tej, jak\u0105 proponuj\u0105 humanitary\u015bci. Wychodzi ona z za\u0142o\u017cenia, \u017ce to nie wojna jest matk\u0105, lecz pok\u00f3j jest ojcem wszystkiego. Tym, co umo\u017cliwia cz\u0142owiekowi post\u0119p i odr\u00f3\u017cnia go od zwierz\u0105t, jest spo\u0142eczne wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie. Tylko i wy\u0142\u0105cznie praca jest tw\u00f3rcza: tworzy bogactwo i tym samym k\u0142adzie zewn\u0119trzny fundament pod wewn\u0119trzny rozw\u00f3j cz\u0142owieka. Wojna tylko niszczy; nie potrafi nic stworzy\u0107. Jak szkodliwa jest wojna dla rozwoju ludzkiej cywilizacji, staje si\u0119 zupe\u0142nie oczywiste, gdy zrozumiemy korzy\u015bci wynikaj\u0105ce z podzia\u0142u pracy. Rozw\u00f3j z\u0142o\u017conej sieci mi\u0119dzynarodowych relacji gospodarczych jest wytworem dziewi\u0119tnastowiecznego liberalizmu i kapitalizmu. Tylko dzi\u0119ki nim mo\u017cliwa sta\u0142a si\u0119 rozleg\u0142a specjalizacja we wsp\u00f3\u0142czesnej produkcji, przy jej r\u00f3wnoczesnym post\u0119pie technologicznym[7]<\/sup><\/a> [8]<\/a>[9]<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Ludzkie dzia\u0142anie to zachowania celowe. Mo\u017cemy te\u017c powiedzie\u0107: dzia\u0142anie to wola zrealizowana i przekszta\u0142cona w czyn; to d\u0105\u017cenie do celu; to rozmy\u015blna reakcja podmiotu na bod\u017ace i uwarunkowania zewn\u0119trzne; to \u015bwiadome przystosowanie si\u0119 cz\u0142owieka do stanu wszech\u015bwiata, kt\u00f3ry decyduje o jego \u017cyciu. Przedmiotem naszej nauki jest ludzkie dzia\u0142anie, a nie zdarzenia psychologiczne, kt\u00f3re prowadz\u0105 do dzia\u0142ania. Dzia\u0142anie jest czym\u015b realnym. Istotne jest w nim zachowanie si\u0119 cz\u0142owieka[10]<\/sup><\/a>, a nie to, co m\u00f3wi o planowanych, lecz niezrealizowanych dzia\u0142aniach. Zadaniem prakseologii jest badanie istoty procesu dzia\u0142ania i wyja\u015bnianie tych wszystkich poj\u0119\u0107, kt\u00f3re s\u0105 niezb\u0119dne do opisu, oceny i planowania dzia\u0142a\u0144 oraz do og\u00f3lnej teorii dzia\u0142a\u0144 skutecznych . Dzia\u0142anie trzeba te\u017c wyra\u017anie odr\u00f3\u017cnia\u0107 od wykonywania pracy. Dzia\u0142anie to zastosowanie \u015brodk\u00f3w potrzebnych do osi\u0105gni\u0119cia celu. Jednym z takich \u015brodk\u00f3w jest zazwyczaj praca dzia\u0142aj\u0105cego cz\u0142owieka. Prakseologia nie dzieli ludzi na \u201eaktywnych\u201d i pe\u0142nych energii oraz \u201epasywnych\u201d i bezwolnych. Cz\u0142owiek energiczny, pracowicie d\u0105\u017c\u0105cy do poprawy swojego losu, dzia\u0142a w nie mniejszym i nie wi\u0119kszym stopniu ni\u017c osoba ospa\u0142a, kt\u00f3ra przyjmuje zdarzenia z oboj\u0119tno\u015bci\u0105. Nierobienie niczego i pozostawanie bezczynnym jest r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142aniem, poniewa\u017c wp\u0142ywa na przebieg zdarze\u0144. Je\u015bli tylko istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 wykazania si\u0119 jak\u0105\u015b aktywno\u015bci\u0105, to cz\u0142owiek dzia\u0142a, nawet je\u015bli powstrzyma si\u0119 od jej podj\u0119cia. Ten, kto znosi sytuacj\u0119, kt\u00f3r\u0105 m\u00f3g\u0142by odmieni\u0107, dzia\u0142a w nie mniejszym stopniu ni\u017c ten, kto podejmuje okre\u015blone decyzje, by j\u0105 odmieni\u0107[11]<\/sup><\/a> [12]<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Jednostka dzia\u0142aj\u0105ca, kt\u00f3ra reaguje w r\u00f3\u017cnym zakresie na oczekiwania otoczenia spo\u0142ecznego, kieruje si\u0119 w istocie kilkoma perspektywami racjonalno\u015bci. Odpowiedzialno\u015b\u0107 spo\u0142eczna czy transcendentna tzn. wykraczaj\u0105ca poza porz\u0105dek przyrodzony, odwo\u0142uj \u0105 si\u0119 bowiem do innych regu\u0142 racjonalno\u015bci. Ludzkie dzia\u0142anie jest z konieczno\u015bci zawsze racjonalne. Ostatecznym celem dzia\u0142ania jest zawsze zaspokojenie jakiej\u015b potrzeby dzia\u0142aj\u0105cego. Ze wzgl\u0119du na to, \u017ce nie da si\u0119 zastosowa\u0107 w\u0142asnych s\u0105d\u00f3w warto\u015bciuj\u0105cych wobec dzia\u0142a\u0144 podejmowanych przez innego cz\u0142owieka, nie ma sensu wydawa\u0107 s\u0105d\u00f3w na temat cel\u00f3w i akt\u00f3w woli innych os\u00f3b. Zazwyczaj dzia\u0142anie nazywane jest irracjonalnym, je\u015bli za cen\u0119 pewnych korzy\u015bci \u201ematerialnych\u201d, namacalnych zmierza si\u0119 do realizacji cel\u00f3w \u201eidealnych\u201d, \u201ewy\u017cszych\u201d. Taki sens ma na przyk\u0142ad stwierdzenie – wypowiadane czasami z aprobat\u0105, a czasami z dezaprobat\u0105 – \u017ce cz\u0142owiek, kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119ca \u017cycie, zdrowie lub maj\u0105tek dla zrealizowania \u201ewy\u017cszych\u201d cel\u00f3w, takich jak wierno\u015b\u0107 swojemu wyznaniu, filozofii lub przekonaniom politycznym albo wolno\u015bci i rozkwitowi swojego narodu, kieruje si\u0119 motywami irracjonalnymi. Je\u015bli terminy \u201eracjonalny\u201d i \u201eirracjonalny\u201d maj\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 opisowi \u015brodk\u00f3w wybranych do realizacji cel\u00f3w, to wyra\u017caj \u0105 ocen\u0119 przydatno\u015bci i trafno\u015bci wyboru okre\u015blonej metody. Dzia\u0142anie niedostosowane do zamierzonego celu nie doprowadzi do jego realizacji[13]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Twierdzenia prakseologii i ekonomii s\u0105 wa\u017cne dla ka\u017cdego ludzkiego dzia\u0142ania, i to bez wzgl\u0119du na jego motywy, przyczyny i cel. Ostateczne s\u0105dy warto\u015bciuj\u0105ce i cele ludzkiego dzia\u0142ania stanowi\u0105 dane dla wszystkich rodzaj\u00f3w bada\u0144 naukowych. Dzia\u0142anie wymaga kategorii przyczynowo\u015bci i zak\u0142ada jej istnienie. Dzia\u0142a\u0107 mo\u017ce tylko ten, kto patrzy na \u015bwiat w kategoriach przyczyn i skutk\u00f3w. Mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce przyczynowo\u015b\u0107 jest kategori\u0105 dzia\u0142ania. Kategoria \u015brodk\u00f3w i cel\u00f3w zak\u0142ada istnienie kategorii przyczyny i skutku. Filozoficzne, epistemologiczne i metafizyczne zagadnienia dotycz\u0105ce przyczynowo\u015bci i niepe\u0142nej indukcji wykraczaj\u0105 poza zakres prakseologii. Musimy po prostu przyj\u0105\u0107, \u017ce je\u015bli cz\u0142owiek ma dzia\u0142a\u0107, to musi zna\u0107 zwi\u0105zki przyczynowe \u0142\u0105cz\u0105ce poszczeg\u00f3lne zdarzenia, procesy lub stany rzeczy. Cz\u0142owiek osi\u0105ga zamierzone cele tylko dzi\u0119ki dzia\u0142aniu opartemu na znajomo\u015bci tych zwi\u0105zk\u00f3w. Jedynym dowodem, \u017ce prawid\u0142owo odczytali\u015bmy zwi\u0105zki przyczynowe, jest bowiem to, i\u017c dzia\u0142anie, w kt\u00f3rym kierowali\u015bmy si\u0119 wiedz\u0105 o tych zwi\u0105zkach, doprowadzi\u0142o do oczekiwanego rezultatu . Wszelka dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u015bwiadoma sk\u0142ada si\u0119 z elementarnych akt\u00f3w sprawczych. Obserwacja i badanie – to odwzorowywanie w my\u015bli rzeczywisto\u015bci zastanej, obmy\u015blanie – to tworzenie wzor\u00f3w, kt\u00f3re zamierzamy realizowa\u0107 w rzeczywisto\u015bci przez nas maj\u0105cej by\u0107 stworzon\u0105. Aby m\u00f3c rozwi\u0105za\u0107 zagadnienie, trzeba si\u0119 przygotowa\u0107 do tego i to przygotowanie wymaga cz\u0119stokro\u0107 licznych i rozmaitych dzia\u0142a\u0144. Istniej\u0105 tylko dwie zasady, wed\u0142ug kt\u00f3rych cz\u0142owiek pojmuje rozumowo rzeczywisto\u015b\u0107, a mianowicie celowo\u015b\u0107 i przyczynowo\u015b\u0107. Prakseologia, podobnie jak nauki historyczne zajmuj\u0105ce si\u0119 ludzkim dzia\u0142aniem, bada celowe dzia\u0142anie cz\u0142owieka. Je\u015bli m\u00f3wi o celach, to ma na uwadze cele, kt\u00f3re stawia sobie dzia\u0142aj\u0105cy cz\u0142owiek. Je\u015bli m\u00f3wi o znaczeniu, to chodzi tu o znaczenie, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105cy cz\u0142owiek przypisuje swoim dzia\u0142aniom[14]<\/sup><\/a> [15]<\/a> [16]<\/a><\/sup>.<\/p>\n

B\u0142\u0119dem jest przedstawia\u0107 podej\u015bcie liberalizmu do pa\u0144stwa stwierdzeniem, \u017ce chce on ograniczy\u0107 sfer\u0119 dopuszczalnej dzia\u0142alno\u015bci pa\u0144stwa, lub \u017ce z zasady czuje wstr\u0119t do jakiejkolwiek dzia\u0142alno\u015bci pa\u0144stwa zwi\u0105zanej z \u017cyciem ekonomicznym. Taka interpretacja w og\u00f3le nie wchodzi w gr\u0119. Stanowisko, jakie zajmuje liberalizm w zwi\u0105zku z problemem funkcji pa\u0144stwa, jest nieuchronn\u0105 konsekwencj \u0105 poparcia, jakim darzy prywatn\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w produkcji, tj. oddawania ich do dyspozycji raczej rz\u0105dowi ni\u017c indywidualnym w\u0142a\u015bcicielom. Tak wi\u0119c ju\u017c obrona prywatnej w\u0142asno\u015bci \u015brodk\u00f3w produkcji prowadzi do bardzo silnego zaw\u0119\u017cenia funkcji przyznawanych pa\u0144stwu. Socjali\u015bci sk\u0142onni s\u0105 czasem zarzuca\u0107 liberalizmowi brak konsekwencji. Utrzymuj\u0105 oni, \u017ce jest nielogiczne ogranicza\u0107 aktywno\u015b\u0107 pa\u0144stwa w sferze gospodarki jedynie do ochrony w\u0142asno\u015bci. Trudno zrozumie\u0107 dlaczego – je\u015bli pa\u0144stwo nie ma pozosta\u0107 zupe\u0142nie neutralne – jego interwencje mia\u0142yby ogranicza\u0107 si\u0119 do ochrony praw w\u0142a\u015bcicielskich posiadaczy. Zarzut ten by\u0142by uzasadniony tylko w\u00f3wczas, gdyby sprzeciw liberalizmu wobec wszelkiego dzia\u0142ania rz\u0105du w dziedzinie gospodarki, wychodz\u0105cego poza ochron\u0119 w\u0142asno\u015bci prywatnej, wynika\u0142 z zasadniczej niech\u0119ci do jakiejkolwiek dzia\u0142alno\u015bci ze strony pa\u0144stwa. Ale tak w \u017cadnym wypadku nie jest. Powodem, dla kt\u00f3rego liberalizm sprzeciwia si\u0119 dalszemu rozszerzeniu sfery aktywno\u015bci rz\u0105dowej, jest w\u0142a\u015bnie to, \u017ce doprowadzi\u0142oby to w efekcie do zniesienia prywatnej w\u0142asno\u015bci \u015brodk\u00f3w produkcji. A w\u0142asno\u015b\u0107 prywatna to dla libera\u0142a zasada najw\u0142a\u015bciwsza dla organizacji \u017cycia ludzkiego w spo\u0142ecze\u0144stwie[17]<\/sup><\/a> [18]<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Liberalizm jest przeto daleki od negowania konieczno\u015bci istnienia machiny<\/p>\n

pa\u0144stwowej, systemu prawa oraz rz\u0105du. Jest grubym nieporozumieniem, kojarzy\u0107 go w jakikolwiek spos\u00f3b z ide\u0105 anarchizmu. Dla libera\u0142a pa\u0144stwo jest absolutn\u0105 konieczno\u015bci\u0105, poniewa\u017c spoczywaj \u0105 na nim najwa\u017cniejsze zadania: ochrona nie tylko w\u0142asno\u015bci prywatnej, lecz tak\u017ce pokoju, bez kt\u00f3rego nie mo\u017cna w pe\u0142ni korzysta\u0107 z dobrodziejstw w\u0142asno\u015bci prywatnej. Nie ma najmniejszego powodu, by sprzeciwia\u0107 si\u0119 zawodowym politykom i zawodowym urz\u0119dnikom pa\u0144stwowym, je\u015bli instytucje pa\u0144stwowe s\u0105 demokratyczne. Rz\u0105dy garstki ludzi – a rz\u0105dz\u0105cy zawsze s\u0105 w mniejszo\u015bci wobec rz\u0105dzonych, tak jak producenci but\u00f3w stanowi\u0105 mniejszo\u015b\u0107 wobec u\u017cytkownik\u00f3w but\u00f3w – zale\u017c\u0105 od zgody rz\u0105dzonych, tj. od tego, czy akceptuj\u0105 istniej\u0105c\u0105 administracj\u0119. Mog\u0105 oni postrzega\u0107 j\u0105 tylko jako mniejsze z\u0142o, b\u0105d\u017a jako z\u0142o konieczne, jednak musz\u0105 by\u0107 zdania, \u017ce zmiana istniej\u0105cej sytuacji by\u0142aby bezcelowa.<\/p>\n

Ale kiedy ju\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 rz\u0105dzonych dojdzie do przekonania, \u017ce konieczna i mo\u017cliwa jest zmiana formy rz\u0105d\u00f3w i zast\u0105pienie starego re\u017cimu i starej kadry na nowe, to dni tych pierwszych s\u0105 policzone. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 b\u0119dzie w stanie swe \u017cyczenia wprowadzi\u0107 si\u0142\u0105, nawet wbrew woli starego re\u017cimu. Na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119, \u017caden rz\u0105d nie mo\u017ce utrzyma\u0107 si\u0119 przy w\u0142adzy, nie maj\u0105c za sob\u0105 poparcia opinii publicznej, tj. gdy rz\u0105dzeni nie maj\u0105 przekonania, \u017ce rz\u0105d jest dobry. Si\u0142a, do kt\u00f3rej ucieka si\u0119 rz\u0105d, by zmusi\u0107 do uleg\u0142o\u015bci krn\u0105brne dusze, mo\u017ce by\u0107 u\u017cyta tylko dop\u00f3ty, dop\u00f3ki wi\u0119kszo\u015b\u0107 nie stanie murem w opozycji.<\/p>\n

Istnieje wi\u0119c w ka\u017cdej formie zbiorowo\u015bci politycznej spos\u00f3b na uczynienie rz\u0105du, przynajmniej w ostateczno\u015bci, zale\u017cnym od woli rz\u0105dzonych, a mianowicie wojna domowa, rewolucja, powstanie. Ale w\u0142a\u015bnie takich \u015brodk\u00f3w chcia\u0142by liberalizm unikn\u0105\u0107. Nie mo\u017ce by\u0107 mowy o trwa\u0142ym post\u0119pie gospodarczym, je\u015bli spokojny bieg spraw wci\u0105\u017c przerywany jest przez walki wewn\u0119trzne. Sytuacja polityczna, jaka istnia\u0142a w Anglii podczas Wojny R\u00f3\u017c, pogr\u0105\u017cy\u0142aby wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 Angli\u0119 na kilka lat w najg\u0142\u0119bszej i najstraszliwszej n\u0119dzy. Nigdy nie osi\u0105gn\u0119liby\u015bmy obecnego poziomu rozwoju gospodarczego, gdyby nie znaleziono odpowiedzi na pytanie o to, jak zapobiega\u0107 ci\u0105g\u0142ym wybuchom wojen domowych. Bratob\u00f3jcza walka, taka jak Rewolucja Francuska 1789 r., przynios\u0142a ci\u0119\u017ckie straty na \u017cyciu i w\u0142asno\u015bci. Nasza wsp\u00f3\u0142czesna gospodarka nie wytrzyma\u0142aby ju\u017c takich wstrz\u0105s\u00f3w. Spo\u0142eczno\u015b\u0107 nowoczesnych metropolii musia\u0142aby tak strasznie ucierpie\u0107 na rewolucyjny powstaniu, kt\u00f3re mog\u0142oby uniemo\u017cliwi\u0107 sprowadzenie \u017cywno\u015bci i w\u0119gla, odci\u0105\u0107 dop\u0142yw pr\u0105du, gazu i wody, \u017ce nawet strach, \u017ce takie zaburzenia mog\u0105 si\u0119 pojawi\u0107, sparali\u017cowa\u0142by \u017cycie w mie\u015bcie .<\/p>\n

To tutaj znajduje zastosowanie spo\u0142eczna funkcja, jak\u0105 pe\u0142ni demokracja. Demokracja jest t\u0105 form\u0105 ustroju politycznego, kt\u00f3ra umo\u017cliwia dostosowanie rz\u0105du do oczekiwa\u0144 rz\u0105dzonych bez gwa\u0142townych walk. Je\u015bli w pa\u0144stwie demokratycznym rz\u0105dy nie s\u0105 sprawowane tak, jak chcia\u0142aby tego wi\u0119kszo\u015b\u0107, \u017cadna wojna domowa nie jest konieczna, by wprowadzi\u0107 na urz\u0119dy tych, kt\u00f3rzy swymi dzia\u0142aniami chc\u0105 t\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107<\/p>\n

zadowoli\u0107. Poprzez wybory i ustalenia parlamentarne zmiana rz\u0105du dokonuje si\u0119 g\u0142adko i bez tar\u0107, przemocy i rozlewu krwi. Jako, \u017ce ludzko\u015b\u0107 wesz\u0142a w wiek demokracji z takimi wy\u015brubowanymi oczekiwaniami, nic dziwnego, \u017ce wkr\u00f3tce nadesz\u0142o rozczarowanie. Szybko odkryto, \u017ce demokracje pope\u0142nia\u0142y przynajmniej tyle samo b\u0142\u0119d\u00f3w, co monarchie i arystokracje. Por\u00f3wnanie, jakie robili ludzie pomi\u0119dzy osobami, postawionymi na czele rz\u0105du w demokracjach, z tymi, kt\u00f3rych do tej pozycji wynios\u0142a absolutna w\u0142adza cesarzy i kr\u00f3l\u00f3w, w \u017cadnym wypadku nie wypada\u0142o na korzy\u015b\u0107 nowych rz\u0105dc\u00f3w. Tak wi\u0119c gdziekolwiek zatriumfowa\u0142a demokracja, wkr\u00f3tce w zasadniczej opozycji do niej powstawa\u0142a doktryna antydemokratyczna. Tylko grupa, kt\u00f3ra mo\u017ce liczy\u0107 na poparcie rz\u0105dzonych, zdolna jest ustanowi\u0107 trwa\u0142y re\u017cim. W d\u0142u\u017cszej perspektywie czasowej niemo\u017cliwe jest poddanie ludzi wbrew ich woli rz\u0105dom re\u017cimu, kt\u00f3ry oni odrzucaj\u0105. Ktokolwiek usi\u0142uje uczyni\u0107 to si\u0142\u0105, \u017ale sko\u0144czy, a walki sprowokowane jego pr\u00f3b\u0105 wyrz\u0105dz\u0105 wi\u0119ksz\u0105 krzywd\u0119, ni\u017c m\u00f3g\u0142by kiedykolwiek wyrz\u0105dzi\u0107 najgorszy rz\u0105d maj \u0105cy oparcie w rz\u0105dzonych. Nie mo\u017cna ludzi uszcz\u0119\u015bliwi\u0107 wbrew ich woli[19]<\/sup><\/a> [20]<\/a> [21]<\/a><\/sup>.<\/p>\n

—<\/p>\n

[1]<\/sup><\/a>\u00a0\u00a0 L. von Mises, Liberalizm w tradycji klasycznej, Krak\u00f3w 2004, s. 21.<\/p>\n

[2]<\/sup><\/a>\u00a0\u00a0 Ibidem, s. 23.<\/p>\n

[3]<\/sup><\/a>\u00a0\u00a0\u00a0 M. Rothbard, Prakseologia, metodologia Szko\u0142y Austriackiej, t\u0142um. A. Gruhn i M. Zieli\u0144ski,<\/p>\n

[4]<\/strong><\/sup><\/a>\u00a0\u00a0 L. von Mises, Liberalizm w tradycji klasycznej…, s. 35.<\/p>\n

[5]<\/sup><\/a>\u00a0\u00a0 Ibidem, s. 36 i 37.<\/p>\n

[6]<\/sup><\/a>\u00a0\u00a0 Tzn. zwolennicy systemu niewolniczego (\u0142ac. servilis), opartego na feudalnej strukturze stanowej.<\/p>\n

[7]<\/sup><\/a>\u00a0\u00a0 Ibidem, s. 39.<\/p>\n

[8]<\/sup><\/a>\u00a0\u00a0 Ibidem, s. 43 – 46.<\/p>\n

[9]<\/sup><\/a>\u00a0\u00a0 T. Kotarbi\u0144ski, Dzie\u0142a wszystkie. Prakseologia cz. I, Wroc\u0142aw 1999, s. 319.<\/p>\n

[10]<\/sup><\/a> L. von Mises, Ludzkie dzia\u0142anie, t\u0142um. W. Falkowski, s. 12 i 13<\/p>\n

[11]<\/sup><\/a> L. von Mises, Ludzkie dzia\u0142anie…, s. 13 i 14,<\/p>\n

[12]<\/strong><\/sup><\/a> P. Woroniecki, Gospodarka rynkowa i zasada solidarno\u015bci, Olsztyn 1999, s. 143.<\/p>\n

[13]<\/sup><\/a> L. von Mises, Ludzkie dzia\u0142anie…, s. 20 – 22,<\/p>\n

[14]<\/sup><\/a> Ibidem, s. 23 – 25.<\/p>\n

[15]<\/sup><\/a> T. Kotarbi\u0144ski, op. cit., s. 257 – 263.<\/p>\n

[16]<\/sup><\/a> L. von Mises, Ludzkie dzia\u0142anie…, s. 27 – 30,<\/p>\n

[17]<\/sup><\/a> L. von Mises, Liberalizm w tradycji klasycznej…, s. 60 i 61.<\/p>\n

[18]<\/sup><\/a> Ibidem, s. 64.<\/p>\n

[19]<\/strong><\/sup><\/a> Ibidem.<\/p>\n

[20]<\/sup><\/a> Ibidem, s. 65.<\/p>\n

[21]<\/sup><\/a> Ibidem, s. 66 – 70.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prakseologia – nauka o sprawnym dzia\u0142aniu, kt\u00f3re ustala z punktu widzenia sprawno\u015bci, najszersze uog\u00f3lnienia odnosz\u0105ce si\u0119 do wszelkich form \u015bwiadomego i celowego dzia\u0142ania. W obr\u0119bie prakseologii mie\u015bci si\u0119 teoria podejmowania decyzji; przedstawicielem i pionierem prakseologii jako nauki w Polsce by\u0142 T. Kotarbi\u0144ski. Zob. Popularna encyklopedia powszechna, pod red. J. Pieszczachowicza, Krak\u00f3w 1996, s. 212. Istnieje … Czytaj dalej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[58],"class_list":["post-149","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-prace-magisterskie-2","tag-prakseologia-jako-nauka-o-ludzkim-dzialaniu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/149","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=149"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/149\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=149"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=149"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=149"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}