{"id":139,"date":"2017-12-02T11:31:02","date_gmt":"2017-12-02T11:31:02","guid":{"rendered":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/?p=139"},"modified":"2021-11-28T10:47:09","modified_gmt":"2021-11-28T09:47:09","slug":"parlamenarno-prezydencka-forma-rzadow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/parlamenarno-prezydencka-forma-rzadow\/","title":{"rendered":"Parlamenarno-prezydencka forma rz\u0105d\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n\n
\n \n
\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n \n\n
\n 5\/5 - (2 votes) <\/div>\n <\/div>\n

Regulacja konstytucyjna organizacji i funkcjonowania w\u0142adzy pa\u0144stwowej nie mo\u017ce pomin\u0105\u0107 okre\u015blenia stosunk\u00f3w zachodz\u0105cych mi\u0119dzy parlamentem, g\u0142ow\u0105 pa\u0144stwa i rz\u0105dem. W tradycji pa\u0144stwowo\u015bci polskiej XX w. silnie zaznaczy\u0142a si\u0119 w tej dziedzinie zasada\u00a0 systemu\u00a0 parlamentarno-gabinetowego. Przyjmowa\u0142a j\u0105 Konstytucja 1921 r. , modyfikowa\u0142a, nie przekre\u015blaj\u0105c jednak istoty, nowela sierpniowa 1926 r., odrzuci\u0142a natomiast Konstytucja 1935 r., a po wojnie Konstytucja 1952.<\/p>\n

W okresie przemian ustrojowych, zapocz\u0105tkowanych w 1989 r., silnie zaznaczy\u0142a si\u0119 tendencja zmierzaj\u0105ca do odbudowy systemu parlamentarnego, chocia\u017c mo\u017cna dostrzega\u0107 pewne rozbie\u017cno\u015bci w\u015br\u00f3d jego zwolennik\u00f3w. Wypadkow\u0105 r\u00f3\u017cnych tendencji s\u0105 rozwi\u0105zania przyj\u0119te w Ma\u0142ej Konstytucji. Stanowi\u0105 one podstaw\u0119 do sprecyzowania odpowiedzi na pytanie dotycz\u0105ce. istoty i charakteru istniej\u0105cego systemu rz\u0105d\u00f3w. System parlamentarno-gabinetowy, dobrze znany w naszej historii, to taki system rz\u0105d\u00f3w, w kt\u00f3rym sytuacj\u0119 prawn\u0105 g\u0142owy pa\u0144stwa charakteryzuje jej polityczna nieodpowiedzialno\u015b\u0107 przed parlamentem, natomiast rz\u0105d, zwany inaczej gabinetem, jest powo\u0142ywany przez g\u0142ow\u0119 pa\u0144stwa, ale odpowiada przed parlamentem i za w\u0142asn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107, i za akty prawne g\u0142owy pa\u0144stwa, skutkiem za\u015b tej odpowiedzialno\u015bci mo\u017ce by\u0107 odwo\u0142anie rz\u0105du.<\/p>\n

Przy powo\u0142ywaniu rz\u0105du g\u0142owa pa\u0144stwa jest skr\u0119powana okre\u015blonymi wymogami natury politycznej, musi liczy\u0107 si\u0119 z istniej\u0105cym w parlamencie uk\u0142adem si\u0142, chodzi bowiem o to, aby gabinet mia\u0142 oparcie w wi\u0119kszo\u015bci parlamentarnej, co stanowi gwarancj\u0119 realizacji przyj\u0119tego programu dzia\u0142ania. Rz\u0105d i parlament zostaj\u0105 wyposa\u017cone w \u015brodki prawne wzajemnego oddzia\u0142ywania na siebie. Parlament mo\u017ce poci\u0105ga\u0107 rz\u0105d do odpowiedzialno\u015bci politycznej, odmawiaj\u0105c mu zaufania lub wyra\u017caj\u0105c votum nieufno\u015bci, jest to zasada stanowi\u0105ca kamie\u0144 w\u0119gielny systemu parlamentarnego. Rz\u0105d natomiast lub prezydent jest wyposa\u017cony w prawo rozwi\u0105zania parlamentu, przy czym warunki si\u0119gania po ten \u015brodek mog\u0105 by\u0107 okre\u015blone w konstytucji lub ca\u0142kowicie zale\u017cne od uznania egzekutywy. Analizuj\u0105c tre\u015b\u0107 stosunk\u00f3w Sejm – Prezydent – Rada Ministr\u00f3w w \u015bwietle Ma\u0142ej Konstytucji stwierdzi\u0107 nale\u017cy, \u017ce z pewno\u015bci\u0105 nie jest to system parlamentarny w klasycznej postaci, \u017ce mamy do czynienia z jego elementami, ale tak\u017ce z pewnymi ograniczeniami, jak i dzia\u0142aniami, kt\u00f3re wychodz\u0105 poza jego ramy.<\/p>\n

Sejm (tylko ta izba, Senat w zakresie kontroli Rz\u0105du nie zosta\u0142 wyposa\u017cony w \u017cadne \u015brodki prawne) mo\u017ce uchwali\u0107 Radzie Ministr\u00f3w votum nieufno\u015bci (art. 66) lub odm\u00f3wi\u0107 votum zaufania. Skutki takiego dzia\u0142ania Sejmu nie s\u0105 jednoznaczne. W przypadku odmowy zaufania Rz\u0105d nie mo\u017ce powsta\u0107, gdy za\u015b Sejm nie uchwali (potwierdzi) mu zaufania, musi z\u0142o\u017cy\u0107 dymisj\u0119 – s\u0105 to wymogi ca\u0142kowicie zgodne z regu\u0142ami w\u0142a\u015bciwymi systemowi parlamentarno-gabinetowemu. Obowi\u0105zek taki nie istnieje jednoznacznie w przypadku wyra\u017cenia przez Sejm votum nieufno\u015bci. Obowi\u0105zek Rz\u0105du podania si\u0119 do dymisji istnieje tylko w\u00f3wczas, gdy wyra\u017cenie votum nieufno\u015bci po\u0142\u0105czone zosta\u0142o z wyborem nowego premiera.<\/p>\n

Je\u015bli wyb\u00f3r taki nie nast\u0105pi\u0142, to wprawdzie Rz\u0105d sk\u0142ada dymisj\u0119, ale decyzj\u0119 ostateczn\u0105 podejmuje Prezydent, kt\u00f3ry mo\u017ce b\u0105d\u017a dymisj\u0119 przyj\u0105\u0107, b\u0105d\u017a te\u017c odm\u00f3wi\u0107 jej przyj\u0119cia i jednocze\u015bnie rozwi\u0105za\u0107 parlament. Mimo tej swobody w zakresie oceny zaistnia\u0142ej sytuacji dokonywanej przez Prezydenta, przyj\u0119to rozwi\u0105zanie prawne mieszcz\u0105ce si\u0119 jeszcze w ramach systemu parlamentarnego. Wykracza ju\u017c jednak poza jego ramy uprawnienie Prezydenta, przewidziane w art. 21, a dotycz\u0105ce prawa rozwi\u0105zania Sejmu. W omawianym przypadku nie chodzi bowiem o dzia\u0142ania g\u0142owy pa\u0144stwa stanowi\u0105ce reakcj\u0119 na obalenie Rz\u0105du. Chodzi tu o nieuchwalenie bud\u017cetu pa\u0144stwa w ci\u0105gu trzech miesi\u0119cy od dnia z\u0142o\u017cenia w parlamencie projektu ustawy bud\u017cetowej. Podobn\u0105, niezbyt typow\u0105 dla systemu parlamentarnego sytuacj\u0119 przewidziano w art. 62. Zgodnie z nim w przypadku niepowo\u0142ania Rz\u0105du w trybie art. 60, Prezydent rozwi\u0105zuje Sejm albo w ci\u0105gu 14 dni powo\u0142uje, na okres nie d\u0142u\u017cszy ni\u017c 6 miesi\u0119cy, premiera i Rz\u0105d mniejszo\u015bciowy. Je\u015bli przed up\u0142ywem tego terminu Sejm nie udzieli Rz\u0105dowi votum zaufania ani nie wyrazi votum nieufno\u015bci w spos\u00f3b przewidziany w art. 66 ust. 4, Prezydent rozwi\u0105zuje Sejm i Senat.<\/p>\n

W zakresie tworzenia Rz\u0105du Ma\u0142a Konstytucja przyjmuje tryb odbiegaj\u0105cy od klasycznego systemu parlamentarnego, w kt\u00f3rym prawo to jednoznacznie przys\u0142uguje Prezydentowi. Tworzy on, zmienia i odwo\u0142uje Rz\u0105d, a Sejm tylko okre\u015bla sw\u00f3j stosunek do gabinetu i do programu dzia\u0142ania. Ma\u0142a Konstytucja przyznaje w tym zakresie pewne uprawnienia Prezydentowi, zwi\u0119kszaj\u0105c jego wp\u0142yw w por\u00f3wnaniu ze stanem dotychczasowym. Nadal nie jest to wy\u0142\u0105czna domena dzia\u0142ania Prezydenta, ale jest to dziedzina, w kt\u00f3rej\u00a0 wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie Prezydenta i Sejmu jest bardzo \u015bcis\u0142e. Sejm zatem zachowa\u0142 pewne uprawnienia w tym zakresie, ale rola jego zosta\u0142a pomniejszona w por\u00f3wnaniu ze stanem dotychczasowym. Najbardziej jednak wykracza poza ramy systemu parlamentarnego, jak te\u017c narusza zasad\u0119 podzia\u0142u w\u0142adz uregulowanie kwestii rozporz\u0105dze\u0144 z moc\u0105 ustawy.<\/p>\n

Mo\u017ce je wydawa\u0107 Rz\u0105d na podstawie upowa\u017cnienia przyznanego mu przez parlament w drodze ustawy. Sama instytucja tych rozporz\u0105dze\u0144 nie wzbudza zastrze\u017ce\u0144 (chocia\u017c maj\u0105 one by\u0107 wydawane nie w okresie mi\u0119dzy sesjami parlamentu, jak to si\u0119 zazwyczaj dzieje), ale dwie regulacje prawne z tym zwi\u0105zane. Art. 23 ust. 3 stanowi, \u017ce w czasie obowi\u0105zywania upowa\u017cnienia do wydawania rozporz\u0105dze\u0144 z moc\u0105 ustawy inicjatywa ustawodawcza w zakresie obj\u0119tym upowa\u017cnieniem przys\u0142uguje wy\u0142\u0105cznie Radzie Ministr\u00f3w. Zatem pos\u0142owie, Senat i Prezydent nie mog\u0105 w tych sprawach podejmowa\u0107 inicjatywy ustawodawczej. Jest to pierwsze istotne ograniczenie. Drugie ograniczenie polega na tym, \u017ce rozporz\u0105dzenia z moc\u0105 ustawy nie podlegaj\u0105 \u017cadnej kontroli parlamentu. Parlament mo\u017ce je zmieni\u0107 lub uchyli\u0107 tylko poprzez uchwalenie nowej ustawy, ale jest to mo\u017cliwe dopiero po wyga\u015bni\u0119ciu upowa\u017cnienia. Prezydent mo\u017ce odm\u00f3wi\u0107 im podpisu, w\u00f3wczas Rz\u0105d, chc\u0105c doprowadzi\u0107 spraw\u0119 do ko\u0144ca, mo\u017ce zakwestionowany tekst przed\u0142o\u017cy\u0107 Sejmowi jako projekt ustawy.<\/p>\n

Zatem w spos\u00f3b bardzo istotny ograniczono uprawnienia parlamentu, czyni\u0105c Rad\u0119 Ministr\u00f3w w pewnym okresie i w \u015bci\u015ble wymienionych sprawach wy\u0142\u0105cznym prawodawc\u0105. S\u0105 to uprawnienia id\u0105ce bardzo daleko, dzia\u0142alno\u015b\u0107 prowadzona na tej podstawie jest pozbawiona kontroli parlamentarnej, a wi\u0119c instytucja tak uj\u0119ta wykracza poza ramy systemu parlamentarnego. W \u015bwietle zatem analizy omawianych norm konstytucji i dokonanej na ich podstawie charakterystyki systemu politycznego istniej\u0105cego w Polsce stwierdzi\u0107 mo\u017cna, \u017ce mamy do czynienia z nowym uk\u0142adem stosunk\u00f3w na linii: parlament \u2013 gabinet \u2013 g\u0142owa pa\u0144stwa.<\/p>\n

W uk\u0142adzie tym godny odnotowania jest wzrost roli Prezydenta, a tak\u017ce Rz\u0105du. Wzrost ten jest bli\u017cszy rozwi\u0105zaniom prawnym przyj\u0119tym w Konstytucji Francji z 1958 r. ni\u017c klasycznemu systemowi parlamentarnemu, z kt\u00f3rym jednak pozosta\u0142 zwi\u0105zany w spos\u00f3b widoczny przej\u0119ciem zasady politycznej odpowiedzialno\u015bci Rz\u0105du przed Sejmem. Nie jest to z pewno\u015bci\u0105 klasyczny system parlamentarny, ale nie jest to z jeszcze wi\u0119ksz\u0105 pewno\u015bci\u0105 system prezydencki. Jest kompromisem tych dw\u00f3ch czyli systemem parlamentarno-prezydenckim (opartym na elementach systemu parlamentarnego ze znacznie zwi\u0119kszon\u0105 rol\u0105 egzekutywy).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Regulacja konstytucyjna organizacji i funkcjonowania w\u0142adzy pa\u0144stwowej nie mo\u017ce pomin\u0105\u0107 okre\u015blenia stosunk\u00f3w zachodz\u0105cych mi\u0119dzy parlamentem, g\u0142ow\u0105 pa\u0144stwa i rz\u0105dem. W tradycji pa\u0144stwowo\u015bci polskiej XX w. silnie zaznaczy\u0142a si\u0119 w tej dziedzinie zasada\u00a0 systemu\u00a0 parlamentarno-gabinetowego. Przyjmowa\u0142a j\u0105 Konstytucja 1921 r. , modyfikowa\u0142a, nie przekre\u015blaj\u0105c jednak istoty, nowela sierpniowa 1926 r., odrzuci\u0142a natomiast Konstytucja 1935 r., a … Czytaj dalej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[36],"class_list":["post-139","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-prace-magisterskie-2","tag-parlamenarno-prezydencka-forma-rzadow"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/139","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=139"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/139\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":241,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/139\/revisions\/241"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=139"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=139"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=139"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}