{"id":118,"date":"2014-12-11T10:46:48","date_gmt":"2014-12-11T09:46:48","guid":{"rendered":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/pedagogika\/?p=118"},"modified":"2024-08-13T19:22:30","modified_gmt":"2024-08-13T17:22:30","slug":"pomoc-instytucjonalna-ofiarom-przemocy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/pedagogika\/pomoc-instytucjonalna-ofiarom-przemocy\/","title":{"rendered":"Pomoc instytucjonalna ofiarom przemocy"},"content":{"rendered":"\n\n<div class=\"kk-star-ratings kksr-auto kksr-align-left kksr-valign-top\"\n    data-payload='{&quot;align&quot;:&quot;left&quot;,&quot;id&quot;:&quot;118&quot;,&quot;slug&quot;:&quot;default&quot;,&quot;valign&quot;:&quot;top&quot;,&quot;ignore&quot;:&quot;&quot;,&quot;reference&quot;:&quot;auto&quot;,&quot;class&quot;:&quot;&quot;,&quot;count&quot;:&quot;1&quot;,&quot;legendonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;readonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;score&quot;:&quot;5&quot;,&quot;starsonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;best&quot;:&quot;5&quot;,&quot;gap&quot;:&quot;5&quot;,&quot;greet&quot;:&quot;Rate this post&quot;,&quot;legend&quot;:&quot;5\\\/5 - (1 vote)&quot;,&quot;size&quot;:&quot;24&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Pomoc instytucjonalna ofiarom przemocy&quot;,&quot;width&quot;:&quot;142.5&quot;,&quot;_legend&quot;:&quot;{score}\\\/{best} - ({count} {votes})&quot;,&quot;font_factor&quot;:&quot;1.25&quot;}'>\n            \n<div class=\"kksr-stars\">\n    \n<div class=\"kksr-stars-inactive\">\n            <div class=\"kksr-star\" data-star=\"1\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" data-star=\"2\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" data-star=\"3\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" data-star=\"4\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" data-star=\"5\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n    <\/div>\n    \n<div class=\"kksr-stars-active\" style=\"width: 142.5px;\">\n            <div class=\"kksr-star\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n    <\/div>\n<\/div>\n                \n\n<div class=\"kksr-legend\" style=\"font-size: 19.2px;\">\n            5\/5 - (1 vote)    <\/div>\n    <\/div>\n<p>Aby zapobiega\u0107 lub leczy\u0107 zaistnia\u0142e ju\u017c skutki przemocy, nale\u017cy wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powanie r\u00f3\u017cnych jej form. Nale\u017cy wi\u0119c, jak w ka\u017cdym innym przypadku, zdiagnozowa\u0107 dok\u0142adnie powsta\u0142\u0105 sytuacje i przyj\u0105\u0107 dla niej odpowiedni\u0105 strategi\u0119 prewencji.<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a><\/p>\n<p>Prewencja pierwszego stopnia, to najcz\u0119\u015bciej u\u015bwiadamianie i\u00a0pozyskiwanie poparcia dla swoich dzia\u0142a\u0144. Prowadzona jest na poziomie og\u00f3lnonarodowym.<\/p>\n<p>Prewencja stopnia drugiego, to prowadzenie przez s\u0142u\u017cby zdrowia i s\u0142u\u017cby socjalne nadzoru nad rodzinami, tak by nie dopuszcza\u0107 do akt\u00f3w przemocy b\u0105d\u017a ogranicza\u0107 czas ich wyst\u0119powania.<\/p>\n<p>Prewencja trzeciego stopnia, to interwencja w celu zmniejszenia obra\u017ce\u0144 fizycznych i terapia rodziny.<\/p>\n<p>W tym miejscu przyjrzymy si\u0119 bli\u017cej trzem stopniom prewencji, na przyk\u0142adzie zapobiegania przemocy wobec dziecka.<\/p>\n<p>1\u00b0 prewencji mo\u017ce by\u0107 realizowany na trzy r\u00f3\u017cne sposoby:<\/p>\n<p>1) przygotowanie istniej\u0105cych s\u0142u\u017cb (piel\u0119gniarki \u015brodowiskowe) do edukacji rodzic\u00f3w;<\/p>\n<p>2) mobilizowanie lokalnej spo\u0142eczno\u015bci do stworzenia mo\u017cliwo\u015bci korzystania z pomocy w momencie kryzysu (telefony zaufania);<\/p>\n<p>3) organizowanie kampanii spo\u0142ecznych (edukacyjnych).<\/p>\n<p>Telefony zaufania uwa\u017ca si\u0119 za najdost\u0119pniejsz\u0105 form\u0119 pomocy osobom do\u015bwiadczaj\u0105cym przemocy. \u015awiadczy o tym \u0142atwo\u015b\u0107 dost\u0119pu do aparatu telefonicznego i brak (w zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci) zwi\u0105zanych z tym koszt\u00f3w<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>. We W\u0142oszech od roku 1987 dzia\u0142a bezp\u0142atna linia telefoniczna \u201eAzzuro\u201d, dost\u0119pna dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy przez ca\u0142\u0105 dob\u0119. Pracuj\u0105 w niej profesjonali\u015bci, kt\u00f3rzy przeszli p\u00f3\u0142roczny trening z zakresu zagadnie\u0144 prawa i psychologii. Udzielaj\u0105 oni informacji oraz inicjuj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 interwencyjn\u0105.<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a><\/p>\n<p>W Wielkiej Brytanii g\u0142\u00f3wna odpowiedzialno\u015b\u0107 za pomoc osobom dotkni\u0119tym przemoc\u0105, spoczywa na w\u0142adzach lokalnych. Dzia\u0142a National Society for the Prevention of Cruelty to Child (NSPCC), w kt\u00f3rym przez ca\u0142\u0105 dob\u0119 pracuj\u0105 wykwalifikowana pomoc i\u00a0do\u015bwiadczeni doradcy, kt\u00f3rzy w razie konieczno\u015bci przekazuj\u0105 dalsze podj\u0119cie dzia\u0142a\u0144 lokalnej policji czy opiece spo\u0142ecznej.<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a><\/p>\n<p>W latach 1988-92 National Comittee for the Prevention a\u00a0Child Abuse przeprowadzi\u0142 w USA og\u00f3lnokrajow\u0105 kampani\u0119 reklamow\u0105, kt\u00f3rej celem by\u0142o rozpropagowanie wiedzy na temat przemocy emocjonalnej. Pojawi\u0142y si\u0119 w\u00f3wczas plakaty i og\u0142oszenia z\u00a0wypisanymi zdaniami \u201es\u0142owa uderzaj\u0105 jak pi\u0119\u015bci\u201d, \u201eprzesta\u0144 u\u017cywa\u0107 s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re rani\u0105\u201d, \u201ezacznij u\u017cywa\u0107 s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re pomagaj\u0105\u201d. Jedna z\u00a0tablic stanowi\u0142a list\u0119 wypowiedzi, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105 destrukcyjnie na emocje i psychik\u0119 m\u0142odego cz\u0142owieka:<\/p>\n<p>Dzieci wierz\u0105 we wszystko, co im m\u00f3wi\u0105 rodzice.<\/p>\n<p>Napawasz mnie obrzydzeniem.<\/p>\n<p>Jeste\u015b beznadziejny. Niczego nie potrafisz zrobi\u0107 dobrze.<\/p>\n<p>Nie mo\u017cesz by\u0107 moim dzieckiem.<\/p>\n<p>Ty g\u0142upku! Nie rozumiesz co si\u0119 do ciebie m\u00f3wi?<\/p>\n<p>Niedobrze mi si\u0119 robi, jak na ciebie patrz\u0119.<\/p>\n<p>\u017ba\u0142uj\u0119, \u017ce si\u0119 urodzi\u0142e\u015b.<\/p>\n<p>Pos\u0142uchaj, co m\u00f3wisz, a nie uwierzysz w\u0142asnym uszom!<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a><\/p>\n<p>Miejmy w tym miejscu na uwadze, \u017ce sformu\u0142owanie \u201e\u017ba\u0142uje, \u017ce si\u0119 urodzi\u0142e\u015b\u201d zosta\u0142o uznane za najbardziej bolesne dla dziecka.<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a><\/p>\n<p>Podobn\u0105 akcje zorganizowano w Queensland (Australia), z\u00a0inicjatywy Centre for Prevention of Child Abuse w Brisbane. Na\u00a0plakatach przeciw agresji s\u0142ownej pojawi\u0142y si\u0119 s\u0142owa: \u201etwoje s\u0142owa mog\u0105 zniszczy\u0107 dziecko\u201d, \u201eprzemoc emocjonalna rani umys\u0142 (rani cia\u0142o) i pozostawia twoje dziecko z bolesnymi wspomnieniami.\u201d<\/p>\n<p>Taka kampania mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c miejsce w Lincolnshire (Wielka Brytania), gdzie lokalny Area Child Protection Comittee pod has\u0142em \u201cCo dzieci s\u0142ysz\u0105?\u201d zmobilizowa\u0142 stacje radiowe, a tak\u017ce przygotowa\u0142 ulotki i plakaty.<\/p>\n<p>2\u00b0 prewencji to zasada wczesnej interwencji w\u0142adz w rodzinie. Zaliczy\u0107 do nich mo\u017cna wizyty domowe opieki zdrowotnej, dost\u0119p do grup samopomocowych, poradnictwo indywidualne.<\/p>\n<p>3\u00b0 prewencji, to niestety zarazem najp\u00f3\u017aniejsza i najcz\u0119stsza forma pomocy dziecku krzywdzonemu. Jej skuteczno\u015b\u0107 jest r\u00f3wnie\u017c najmniejsza. W tym przypadku dziecko jest zabierane z domu i\u00a0odizolowywane od swoich rodzic\u00f3w. Aby zacz\u0119\u0142o \u201enormalnie\u201d funkcjonowa\u0107 w spo\u0142ecze\u0144stwie musi ponownie nauczy\u0107 si\u0119 umiej\u0119tno\u015bci interpersonalnych nie opartych na agresji i przymusie.<\/p>\n<p>Przemoc w szkole to problem, z kt\u00f3rym niestety borykaj\u0105 si\u0119 niemal wszystkie pa\u0144stwa na \u015bwiecie \u2013 nie tylko Polska. R\u00f3\u017cni on si\u0119, w poszczeg\u00f3lnych regionach \u015bwiata, jedynie skal\u0105 nasilenia zjawiska oraz jego zasi\u0119giem: czy dotyczy tylko przemocy wewn\u0105trz szkolnej czy aktywny jest tak\u017ce w ca\u0142ej dzielnicy. Te r\u00f3\u017cnice zale\u017cne s\u0105 od wielu czynnik\u00f3w, takich jak \u2013 status ekonomiczny danego kraju (a\u00a0w\u00a0tym konkretnego regionu i danej szko\u0142y), ustroju pa\u0144stwa i formy zarz\u0105dzania o\u015bwiat\u0105, sytuacji materialnej spo\u0142ecze\u0144stwa (z jakich \u015brodowisk pochodz\u0105 uczniowie). I jeszcze jednej, chyba najwa\u017cniejszej kwestii tzn. sposob\u00f3w radzenia sobie z tym problemem.<\/p>\n<p>Bardzo dobrym programem zwalczaj\u0105cym agresj\u0119 w szko\u0142ach mog\u0105 pochwali\u0107 si\u0119 Skandynawowie. Jego pierwsze rezultaty \u2013 od czasu wprowadzenia go do realizacji &#8211; mo\u017cna by\u0142o zauwa\u017cy\u0107 ju\u017c po dw\u00f3ch latach. I by\u0142y to efekty znacz\u0105ce &#8211; w tym czasie zjawisko mobbingu zmala\u0142o o 50% (!), zmniejszy\u0142a si\u0119 te\u017c cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 innych zachowa\u0144 aspo\u0142ecznych a tak\u017ce znacznej poprawie uleg\u0142 klimat w\u00a0szkole.<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a> A zasady tego programu s\u0105 niezwykle proste i tanie. Wymagaj\u0105 tylko ch\u0119ci, zaanga\u017cowania i konsekwentnej ich realizacji.<\/p>\n<p>Celem programu interwencyjnego przeciw mobbingowi w szkole by\u0142o ca\u0142kowite wyeliminowanie b\u0105d\u017a znaczne go ograniczenie na jej terenie i poza ni\u0105, a tak\u017ce zapobieganie powstawaniu tego typu problem\u00f3w.<a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a> Podstawowe zasady programu to:<\/p>\n<p>&#8211; zbudowanie go na nieograniczonym zbiorze kluczowych zasad, kt\u00f3re wywodz\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z bada\u0144 nad rozwojem i modyfikacj\u0105 szczeg\u00f3lnie zachowa\u0144 agresywnych<\/p>\n<p>&#8211; potrzeba zbudowania \u015brodowiska szkolnego (wskazane r\u00f3wnie\u017c domowe) o ciep\u0142ym charakterze, pozytywnym zainteresowaniu i\u00a0zaanga\u017cowaniu ze strony doros\u0142ych oraz jasno wytyczonymi granicami nieakceptowanego zachowania<\/p>\n<p>&#8211; ustalenie i\u017c pogwa\u0142cenie tych zasad spowoduje stosowne sankcje nie oparte na sile fizycznej i wrogim zachowaniu.<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a><\/p>\n<p>Niezb\u0119dne do tego wszystkiego jest zaanga\u017cowanie doros\u0142ych i zdanie sobie przez nich sprawy ze skali problemu, okazanie przez nich ch\u0119ci do zmiany sytuacji. Powinni oni &#8211; przynajmniej w niekt\u00f3rych dziedzinach \u2013 dzia\u0142a\u0107 jako autorytet.<\/p>\n<p>Tak przyj\u0119te zasady zosta\u0142y nast\u0119pnie prze\u0142o\u017cone na szereg specyficznych, realizowanych \u015brodk\u00f3w:<\/p>\n<ul>\n<li>na\u00a0poziomie\u00a0szko\u0142y<\/li>\n<\/ul>\n<p>&#8211; zorganizowanie dnia po\u015bwi\u0119conego mobbingowi w szkole<\/p>\n<p>&#8211; nauczyciele pe\u0142ni\u0105 dy\u017cury podczas przerw<\/p>\n<p>&#8211; uruchomiony zosta\u0142 telefon kontaktowy, czynny kilka razy w\u00a0tygodniu, w kt\u00f3rym mo\u017cna by\u0142o zachowa\u0107 anonimowo\u015b\u0107<\/p>\n<p>&#8211; zorganizowanie og\u00f3lnoszkolnego zebrania rodzic\u00f3w<\/p>\n<p>&#8211; doskonalenie i samodoskonalenie nauczycieli<\/p>\n<ul>\n<li>aktywne dzia\u0142anie stowarzyszenia rodzic\u00f3w<\/li>\n<\/ul>\n<p>* na poziomie klasy<\/p>\n<p>&#8211; stworzenie regulaminu klasowego i norm post\u0119powania<\/p>\n<p>&#8211; konsekwentne nak\u0142adanie sankcji za \u0142amanie zasad i nagradzanie zdarze\u0144 pozytywnych<\/p>\n<p>&#8211; godziny wychowawcze<\/p>\n<p>&#8211; nauka poprzez wsp\u00f3lnot\u0119 (wsp\u00f3lne zadania realizowane w grupach 2-6 osobowych)<\/p>\n<p>&#8211; wsp\u00f3lne zaj\u0119cia wzmacniaj\u0105ce wi\u0119zi mi\u0119dzy uczniami<\/p>\n<p>&#8211; zebrania rodzic\u00f3w, indywidualne rozmowy z wychowawc\u0105<\/p>\n<p>* na poziomie jednostki:<\/p>\n<p>&#8211; powa\u017cna rozmowa:<\/p>\n<p>&#8211; z uczniem agresywnym<\/p>\n<p>&#8211; z uczniem b\u0119d\u0105cym ofiar\u0105 agresji<\/p>\n<p>&#8211; z rodzicami uczni\u00f3w<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a><\/p>\n<p>Patrz\u0105c na za\u0142o\u017cenia tego programu i widz\u0105c dane potwierdzaj\u0105ce jego rezultaty a\u017c trudno uwierzy\u0107 dlaczego w Polsce jeszcze nie s\u0105 one odg\u00f3rnie narzucone. Chocia\u017c tutaj trzeba zauwa\u017cy\u0107 \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 szk\u00f3\u0142 spo\u0142ecznych i prywatnych przyjmuje w\u0142a\u015bnie z\u00a0za\u0142o\u017cenia taki styl dzia\u0142ania. Po prostu w proces edukacji i\u00a0wychowania aktywnie zaanga\u017cowane s\u0105 wszystkie strony \u2013 uczniowie, rodzice, nauczyciele i wychowawcy.<\/p>\n<p>Inn\u0105, interesuj\u0105c\u0105 i wart\u0105 po\u015bwi\u0119cenia jej uwagi, jest koncepcja humanizacji wychowania i kszta\u0142cenia \u201e\u015awiat przez rodzin\u0119\u201d, realizowana w jednej ze szk\u00f3\u0142 petersburskich.<a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a> Jest to program po\u015bwi\u0119cony rodzinie i wyst\u0119puj\u0105cej w niej agresji dzieci.<\/p>\n<p>W realizacji programu wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 30 rodzin. W celu zbadania agresji m\u0142odzie\u017cy zastosowano test Livi (ocena swoich cech a tak\u017ce wyobra\u017cenie na temat cech swoich rodzic\u00f3w) natomiast samopoczucie emocjonalne badano przy pomocy testu przeciwstawnych profili \u201eTypowy stan rodziny\u201d (siedmio stopniowa skala oceniaj\u0105ca stan og\u00f3lnego emocjonalnego niezadowolenia &lt;niezaspokojenia&gt;, napi\u0119cia nerwowo-psychicznego i l\u0119ku). Przy pomocy kwestionariusza Ejdemillera zdiagnozowano styl wychowawczy rodzic\u00f3w. Wyniki tej ankiety wyr\u00f3\u017cni\u0142y ich sze\u015b\u0107:<\/p>\n<p>1) wychowanie tolerancyjne (pob\u0142a\u017caj\u0105ce)<\/p>\n<p>2) wychowanie dominuj\u0105ce<\/p>\n<p>3) wychowanie emocjonalnie odrzucaj\u0105ce<\/p>\n<p>4) wychowanie ze zwi\u0119kszon\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105 moraln\u0105<\/p>\n<p>5) wychowanie nadopieku\u0144cze<\/p>\n<p>6) wychowanie nadmiernie surowe<a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a><\/p>\n<p>Na podstawie tych danych opracowano, skierowany do rodzic\u00f3w program korekcji rodzicielskiego stylu wychowania, tzw. \u201eTrening rodzicielskiej efektywno\u015bci\u201d. Sk\u0142ada\u0142 si\u0119 on z czterech etap\u00f3w pracy grupowej, trwaj\u0105cej 40-50h w ci\u0105gu miesi\u0105ca.<\/p>\n<p>Etap 1 \u2013 sensytywny: polegaj\u0105cy na zabawach inscenizacyjnych zwi\u0119kszaj\u0105cych wra\u017cliwo\u015b\u0107 rodzic\u00f3w na problemy osobiste i prze\u017cycia dorastaj\u0105cych dzieci; rozw\u00f3j empatii.<\/p>\n<p>Etap 2 \u2013 kognitywny: informuj\u0105cy rodzic\u00f3w o wp\u0142ywie stylu wychowania na agresje dorastaj\u0105cych; odgrywania sytuacji konfliktowych.<\/p>\n<p>Etap 3 \u2013 kszta\u0142c\u0105cy: poszerzaj\u0105cy strategi\u0119 komunikowania si\u0119 w\u00a0rodzinie; nauka efektywnych sposob\u00f3w komunikowania i\u00a0zwi\u0119kszaj\u0105cych odpowiedzialno\u015b\u0107 ka\u017cdego cz\u0142onka rodziny; wzajemne zaufanie; wsp\u00f3lne rozwi\u0105zywanie sytuacji konfliktowych.<\/p>\n<p>Etap 4 \u2013 zespalaj\u0105cy: wsp\u00f3lny udzia\u0142 dzieci i rodzic\u00f3w w zabawach inscenizacyjnych; dyskusja nt. \u201eSytuacje konfliktowe w rodzinie i\u00a0szkole\u201d.<a href=\"#_ftn13\" name=\"_ftnref13\">[13]<\/a><\/p>\n<p>Pr\u00f3ba zastosowania tego programu pokaza\u0142a, \u017ce do innowacji w\u00a0modelu wychowania bardziej entuzjastycznie i przychylnie nastawiona jest m\u0142odzie\u017c ni\u017c ich rodzice. I chyba ten wniosek jest wystarczaj\u0105co przekonuj\u0105cy do tego by opowiedzie\u0107 si\u0119 za sensowno\u015bci\u0105 i celowo\u015bci\u0105 wprowadzania i opracowywania takich program\u00f3w. \u201eWprowadzenie treningu rodzicielskiego do praktyki s\u0142u\u017cb psychologicznych w szko\u0142ach pozwala mie\u0107 nadzieje na dalszy rozw\u00f3j teoretycznych i praktycznych podstaw kierowania i socjalizacji agresji dorastaj\u0105cych.\u201d<a href=\"#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[14]<\/a><\/p>\n<hr \/>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> K. Browne, M. Herbert: <em>Zapobieganie przemocy w rodzinie.<\/em> Warszawa 1999, s. 27.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> J.Br\u0105giel: <em>Zrozumie\u0107 dziecko skrzywdzone.<\/em> Opole 1998, s.114<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> Tam\u017ce, s. 115<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> K.Browne; M.Herbert: <em>Zapobieganie&#8230;,<\/em> s. 149-153.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> S. Forward: <em>Toksyczni rodzice.<\/em> Warszawa 1992, s. 10.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> D. Olweus: <em>Mobbing fala przemocy: jak j\u0105 powstrzyma\u0107?<\/em> Warszawa 1998, s.109.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> Tam\u017ce, s.68-70.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a> Tam\u017ce, s. 92-99<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> Tam\u017ce, s.109.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a> N. Wodopianowa: <em>Rodzina i agresja dorastaj\u0105cych<\/em>. W: <em>Agresja w\u015br\u00f3d dzieci i m\u0142odzie\u017cy. Perspektywa psychoedukacyjna<\/em>. Pod red Adama Fr\u0105czka, Ireny Pufal-Struzik. Kielce 1996, s. 74-78.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[14]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aby zapobiega\u0107 lub leczy\u0107 zaistnia\u0142e ju\u017c skutki przemocy, nale\u017cy wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powanie r\u00f3\u017cnych jej form. Nale\u017cy wi\u0119c, jak w ka\u017cdym innym przypadku, zdiagnozowa\u0107 dok\u0142adnie powsta\u0142\u0105 sytuacje i przyj\u0105\u0107 dla niej odpowiedni\u0105 strategi\u0119 prewencji.[1] Prewencja pierwszego stopnia, to najcz\u0119\u015bciej u\u015bwiadamianie i\u00a0pozyskiwanie poparcia dla swoich dzia\u0142a\u0144. Prowadzona jest na poziomie og\u00f3lnonarodowym. Prewencja stopnia drugiego, to prowadzenie &#8230; <a title=\"Pomoc instytucjonalna ofiarom przemocy\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/pracemgr.com.pl\/pedagogika\/pomoc-instytucjonalna-ofiarom-przemocy\/\" aria-label=\"Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej o Pomoc instytucjonalna ofiarom przemocy\">Czytaj dalej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[78],"class_list":["post-118","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly-i-eseje","tag-pomoc-instytucjonalna-ofiarom-przemocy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/pedagogika\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/pedagogika\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/pedagogika\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/pedagogika\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/pedagogika\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=118"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/pedagogika\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":316,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/pedagogika\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118\/revisions\/316"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/pedagogika\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=118"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/pedagogika\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=118"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/pedagogika\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=118"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}