{"id":30,"date":"2020-08-09T12:11:06","date_gmt":"2020-08-09T10:11:06","guid":{"rendered":"http:\/\/ekonomia.pracemgr.com.pl\/?p=30"},"modified":"2021-11-26T17:35:34","modified_gmt":"2021-11-26T16:35:34","slug":"analiza-roznych-nurtow-mysli-ekonomicznej-w-kontekscie-opodatkowania-dochodow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/ekonomia\/analiza-roznych-nurtow-mysli-ekonomicznej-w-kontekscie-opodatkowania-dochodow\/","title":{"rendered":"Analiza r\u00f3\u017cnych nurt\u00f3w my\u015bli ekonomicznej w kontek\u015bcie opodatkowania dochod\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n\n
\n \n
\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n \n\n
\n 5\/5 - (3 votes) <\/div>\n <\/div>\n

podrozdzia\u0142 pracy licencjackiej<\/h2>\n

Mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce debata na temat ekonomicznych aspekt\u00f3w opodatkowania nie powinna by\u0107 specjalnie trudna, gdy\u017c o op\u0142acalno\u015bci i efektywno\u015bci opodatkowania powinien decydowa\u0107 prosty rachunek matematyczny. Niestety tak nie jest. Sama ekonomia, a raczej ekonomi\u015bci, nieustannie tocz\u0105 sp\u00f3r o to, czym w og\u00f3le jest ekonomia, a w szczeg\u00f3lno\u015bci, czy jest ona nauk\u0105 normatywn\u0105, czy te\u017c nie. Trudno uzna\u0107 bezwzgl\u0119dn\u0105 poprawno\u015b\u0107 stanowiska jakiej\u015b grupy ekonomist\u00f3w na temat podatk\u00f3w. Jednak\u017ce wiedza o ich pogl\u0105dach na sam\u0105 ekonomi\u0119 mo\u017ce u\u0142atwi\u0107 ocen\u0119 zajmowanego przez nich stanowiska w sprawie podatk\u00f3w, dlatego nale\u017cy temu zagadnieniu po\u015bwi\u0119ci\u0107 nieco wi\u0119cej uwagi.<\/p>\n

Podej\u015bcia jakie powsta\u0142y wobec system\u00f3w podatkowych mo\u017cna podzieli\u0107 na dwa g\u0142\u00f3wne nurty: pogl\u0105dy o charakterze liberalnym, stanowi\u0105ce o jak najmniejszym zaanga\u017cowaniu aparatu pa\u0144stwowego w \u017cycie obywateli oraz pogl\u0105dy interwencjonistyczne, kt\u00f3rych przedstawiciele oponowali za ingerencj\u0105 pa\u0144stwa we wszelkie aspekty \u017cycia spo\u0142ecznego i gospodarczego.
\nDoktryn\u0105, kt\u00f3ra znalaz\u0142a trwa\u0142e miejsce w literaturze przedmiotu, jest liberalizm, kt\u00f3rego kontynuatorzy okre\u015blani s\u0105 cz\u0119sto mianem neolibera\u0142\u00f3w. Odwieczny konflikt mi\u0119dzy interesem publicznym, a prywatnym wida\u0107 jaskrawo w pogl\u0105dach g\u0142oszonych w\u0142a\u015bnie przez libera\u0142\u00f3w.<\/p>\n

Wolno\u015b\u0107 to fundament na kt\u00f3rym bazuje teoria liberalna. Zgodnie z g\u0142oszon\u0105 przez libera\u0142\u00f3w koncepcj\u0105 wolno\u015bci pa\u0144stwo w \u017cadnej mierze nie powinno zak\u0142\u00f3ca\u0107 gry, jak\u0105 stwarza funkcjonowanie mechanizmu rynkowego. Tylko bowiem swobodna gra si\u0142 rynkowych, a zatem popytu i poda\u017cy, jest w stanie sprawi\u0107, \u017ce dojdzie do osi\u0105gni\u0119cia harmonii i zjawiska, kt\u00f3re sprawi, ze wyst\u0105pi korzystna, z punktu widzenia spo\u0142ecznego, alokacja d\u00f3br i us\u0142ug na runku. Wolny rynek to swoboda w zakresie dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej, swoboda dysponowania w\u0142asno\u015bci\u0105 prywatn\u0105 przekwalifikowan\u0105 na jak\u0105\u015b cz\u0119\u015b\u0107 kapita\u0142u, ale tak\u017ce prawo zaw\u0142aszczania tego co si\u0119 osi\u0105ga w\u0142asn\u0105 prac\u0105[1]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Idea wolno\u015bci gospodarczej sta\u0142a si\u0119 podstaw\u0105 g\u0142oszenia hase\u0142, aby system podatkowy by\u0142 tak tworzony, \u017ceby tej wolno\u015bci sprzyja\u0142. Prze\u0142omow\u0105 rol\u0119 odegra\u0142a w tej kwestii my\u015bl podatkowa Adama Smitha[2]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Jego dzie\u0142o Badania nad natura i przyczynami bogactwa narod\u00f3w wydane w 1776 roku, okaza\u0142o si\u0119 dzie\u0142em prze\u0142omowym. Smith reprezentowa\u0142 nurt liberalny, kt\u00f3ry pod koniec XVIII wieku zdoby\u0142 wielu zwolennik\u00f3w. Teoria liberalna pojawi\u0142a si\u0119 w opozycji do merkantylizmu, kt\u00f3rego przedstawiciele propagowali protekcjonistyczn\u0105 rol\u0119 pa\u0144stwa w gospodarce. Libera\u0142owie widz\u0105c jak z\u0142ym gospodarzem jest pa\u0144stwo i jak du\u017co szk\u00f3d czyni protekcjonizm, uczynili z postulatu minimalnej roli pa\u0144stwa i wolno\u015bci gospodarczej g\u0142\u00f3wny punkt swojej teorii. Pogl\u0105dy \u201egenialnego Szkota\u201d lub \u201eojca ekonomii\u201d jak wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie okre\u015bla si\u0119, A. Smitha, a kt\u00f3rego cech\u0105 jako autora pism ekonomicznych by\u0142o to, \u017ce nie by\u0142 ekonomist\u0105 z wykszta\u0142cenia, pojawi\u0142y si\u0119 pod wp\u0142ywem wielu wcze\u015bniejszych i obecnych mu autor\u00f3w[3]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Smith wzorowa\u0142 si\u0119 na pracach Monteskiusza i dlatego w jego koncepcjach pobrzmiewa echo pogl\u0105d\u00f3w, kt\u00f3re jak trafnie ujmowa\u0142 francuski my\u015bliciel, filozof i prawnik: \u201eNic nie wymaga wi\u0119kszej m\u0105dro\u015bci i ostro\u017cno\u015bci ni\u017c ustalenie tego, co nale\u017cy bra\u0107 od poddanych, a co im pozostawi\u0107\u201d[4]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Smith sformu\u0142owa\u0142 cztery podstawowe zasady na kt\u00f3rych musi si\u0119 opiera\u0107 ka\u017cdy system podatkowy i kt\u00f3re do dzi\u015b s\u0105 podzielane przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 teoretyk\u00f3w skarbowo\u015bci, niezale\u017cnie od wyznawanych przez nich pogl\u0105d\u00f3w. S\u0105 to zasady: r\u00f3wno\u015bci, pewno\u015bci, dogodno\u015bci i tanio\u015bci podatk\u00f3w.<\/p>\n

Pierwsza zasada m\u00f3wi\u0105ca o r\u00f3wno\u015bci podatkowej, okre\u015blana jest w literaturze jako zasada r\u00f3wno\u015bci lub sprawiedliwo\u015bci. Dotyczy ona bowiem podstawy opodatkowania, a wi\u0119c jego istoty. Z tego wzgl\u0119du zasada ta budzi najwi\u0119ksze kontrowersje. Pozosta\u0142e zasady dotycz\u0105 techniki poboru, dlatego nie budz\u0105 ju\u017c takich zastrze\u017ce\u0144 i emocji[5]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Zasad\u0119 pierwsz\u0105 Adam Smith sformu\u0142owa\u0142 nast\u0119puj\u0105co: \u201ePoddani ka\u017cdego pa\u0144stwa powinni przyczynia\u0107 si\u0119 do utrzymania rz\u0105du w jak naj\u015bci\u015blejszym stosunku do ich mo\u017cliwo\u015bci, czyli proporcjonalnie do dochodu, jaki ka\u017cdy z nich pod opiek\u0105 pa\u0144stwa uzyskuje. Jednostkom, kt\u00f3re sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na wielki nar\u00f3d, wydatki rz\u0105dowe wydaj\u0105 si\u0119 podobne do wydatk\u00f3w administracyjnych, wsp\u00f3dzier\u017cawc\u00f3w wielkiego maj\u0105tku, wszyscy musz\u0105 w nich uczestniczy\u0107 proporcjonalnie do wielko\u015bci dzier\u017cawy, jaka na ka\u017cdego z nich przypada. To co si\u0119 nazywa r\u00f3wno\u015bci\u0105 lub nier\u00f3wno\u015bci\u0105 opodatkowania, polega na tym, czy si\u0119 tej zasady przestrzega, czy te\u017c si\u0119 j\u0105 lekcewa\u017cy\u201d[6]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Ekonomi\u015bci analizuj\u0105cy t\u0119 zasad\u0119 akcentowali r\u00f3\u017cne jej aspekty. Zgodzi\u0107 si\u0119 nale\u017cy z g\u0142osami niekt\u00f3rych ekonomist\u00f3w i prawnik\u00f3w, \u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zasada ta doczeka\u0142a si\u0119 wielu interpretacji, w tym takich, kt\u00f3re s\u0105 odmienne od tych, kt\u00f3re prezentowano za \u017cycia jej autora[7]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

M. Pietrewicz, podkre\u015blaj\u0105c prze\u0142omowe znaczenie zasady r\u00f3wno\u015bci, wskazywa\u0142: \u201eNiezale\u017cnie od p\u00f3\u017aniejszych interpretacji, najwa\u017cniejsze by\u0142o to, \u017ce r\u00f3wno\u015b\u0107 w podatkach to uzale\u017cnienie wysoko\u015bci podatku od materialnego po\u0142o\u017cenia cz\u0142owieka. Oznacza\u0142o to, \u017ce nie – tak w\u00f3wczas wa\u017cny – status osobisty cz\u0142owieka, jego przynale\u017cno\u015b\u0107 stanowa, przes\u0105dza o jego stosunki do obowi\u0105zku podatkowego, lecz to co on posiada lub zarabia. Zgodnie z zasad\u0105 r\u00f3wno\u015bci, polityka podatkowa nie zna przedzia\u0142\u00f3w i przywilej\u00f3w stanowych, lecz uwzgl\u0119dnia jedynie fakty ekonomiczne, czyli wielko\u015b\u0107 dochodu, maj\u0105tku, konsumpcji\u201d[8]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Z kolei zdaniem N. Gaj w zasadzie r\u00f3wno\u015bci najwa\u017cniejsze jest podkre\u015blenie, i\u017c \u201esprawiedliwym obci\u0105\u017ceniem jest proporcjonalne obci\u0105\u017cenie r\u00f3\u017cnych dochod\u00f3w, jakie obywatele uzyskuj\u0105 pod opiek\u0105 pa\u0144stwa\u201d[9]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Niestety cz\u0119sto jednak w literaturze zasada ta rozumiana jest jako konieczno\u015b\u0107 dostosowania opodatkowania do zdolno\u015bci p\u0142atniczej podatnika, a wi\u0119c wed\u0142ug niekt\u00f3rych jest to do pogodzenia z progresj\u0105 podatkow\u0105[10]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Przypisywanie Smithowi postulowania za progresj\u0105 podatkow\u0105 stanowi w\u0142a\u015bnie g\u0142\u00f3wn\u0105 nadinterpretacj\u0119 jego tez. Z tych te\u017c wzgl\u0119d\u00f3w Z. Federowicz stanowczo oponuje przeciwko przek\u0142amaniu tez A. Smitha i twierdzi, \u017ce cytowane powy\u017cej sformu\u0142owanie jest bardzo og\u00f3lne i nie mo\u017cna w nim znale\u017a\u0107 postulatu opodatkowania progresywnego[11]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Druga zasada traktuje o pewno\u015bci podatk\u00f3w, kt\u00f3re musz\u0105 by\u0107 precyzyjne i jasno okre\u015blone, a niekszta\u0142towane dowolnie przez organy podatkowe. Zasada pewno\u015bci podatku oznacza, \u017ce jego wysoko\u015b\u0107 powinna by\u0107 z g\u00f3ry okre\u015blona, a termin p\u0142atno\u015bci, spos\u00f3b zap\u0142aty, suma, jak\u0105 nale\u017cy zap\u0142aci\u0107, powinny by\u0107 jasne i zrozumia\u0142e zar\u00f3wno dla podatnika, jak i dla ka\u017cdej innej osoby. A. Smith podkre\u015bla, \u017ce stabilne i jednoznaczne okre\u015blone zasady przeciwstawiaj\u0105 korupcji i s\u0105 lepiej przez podatnik\u00f3w przyjmowane. Zasada pewno\u015bci opodatkowania oznacza ponadto, \u017ce podatek powinien by\u0107 stabilny. Stawki podatku oraz zasady opodatkowania powinny by\u0107 ustalane na d\u0142u\u017cszy czas. Stabilno\u015b\u0107 podatkowa umo\u017cliwia wcze\u015bniejsze uwzgl\u0119dnianie obci\u0105\u017ce\u0144 podatkowych w dochodach gospodarstw domowych i przedsi\u0119biorstw[12]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Trzecia zasada m\u00f3wi o dogodno\u015bci podatk\u00f3w, kt\u00f3re powinny by\u0107 pobierane w takim czasie i w taki spos\u00f3b, aby podatnikowi by\u0142o najdogodniej je zap\u0142aci\u0107, \u201eczyli w\u00f3wczas, gdy istnieje najwi\u0119ksze prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce ma je czym zap\u0142aci\u0107\u201d[13]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Bez wzgl\u0119du na rodzaj podatku, jest on najcz\u0119\u015bciej p\u0142acony z uzyskanego dochodu, nawet w\u00f3wczas, gdy nie jest to podatek dochodowy, lecz na przyk\u0142ad maj\u0105tkowy. Trudno by\u0142oby bowiem uzna\u0107 za dogodn\u0105 dla podatnika konieczno\u015b\u0107 uszczuplenia masy maj\u0105tkowej w celu zap\u0142acenia od tego\u017c maj\u0105tku jakiego\u015b podatku. By\u0142oby to r\u00f3wnie niedogodne, jak i nierozs\u0105dne[14]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Czwarta zasada traktuje o tanio\u015bci podatk\u00f3w, kt\u00f3re powinny by\u0107 \u015bci\u0105gane jak najmniejszym kosztem, aby ich efekt skarbowy by\u0142 jak najwi\u0119kszy. Smith w Bogactwie narod\u00f3w pisze: \u201eKa\u017cdy podatek powinien by\u0107 tak pomy\u015blany, by suma, jak\u0105 zabiera si\u0119 z kieszeni ludno\u015bci lub do tych kieszeni nie dopuszcza, w najmniejszym jak tylko mo\u017cna stopniu przekracza\u0142a kwot\u0119, jak\u0105 podatek ten wnosi do skarbu pa\u0144stwa\u201d[15]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

W przeciwnym razie wzrastaj\u0105ce koszty poboru podatk\u00f3w poci\u0105gaj\u0105 za sob\u0105 automatycznie zwi\u0119kszenie samych podatk\u00f3w dla zr\u00f3wnowa\u017cenia ponoszonych koszt\u00f3w ich poboru[16]<\/sup><\/a>.
\nAby tak si\u0119 dzia\u0142o, nale\u017cy wed\u0142ug A. Smitha przestrzega\u0107 nast\u0119puj\u0105cych regu\u0142:<\/p>\n