{"id":52,"date":"2013-04-19T13:19:25","date_gmt":"2013-04-19T11:19:25","guid":{"rendered":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/bankowosc\/?p=52"},"modified":"2013-04-19T13:19:25","modified_gmt":"2013-04-19T11:19:25","slug":"bankowosc-w-polsce-po-rozbiorach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/bankowosc\/bankowosc-w-polsce-po-rozbiorach\/","title":{"rendered":"Bankowo\u015b\u0107 w Polsce po rozbiorach"},"content":{"rendered":"\n\n
\n \n
\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n \n\n
\n 5\/5 - (1 vote) <\/div>\n <\/div>\n

I wojna \u015bwiatowa spowodowa\u0142a powa\u017cne straty instytucji bankowych i kredytowych. Wp\u0142yn\u0119\u0142o to ujemnie na ca\u0142y ju\u017c dobrze rozwini\u0119ty system bankowy na ziemiach polskich. Dotyczy\u0142o to zw\u0142aszcza zaboru rosyjskiego. W lipcu 1915 r. Bank Pa\u0144stwowy Rosji ewakuowa\u0142 swe aktywa z Warszawy. W\u0142adze rosyjskie wywozi\u0142y te\u017c aktywa innych pa\u0144stwowych instytucji kredytowych. Do dezorganizacji obiegu pieni\u0105dza i kredytu dosz\u0142o r\u00f3wnie\u017c na ziemiach zaj\u0119tych przez Niemcy i Austro -W\u0119gry. W tej sytuacji polskie sfery gospodarcze pr\u00f3bowa\u0142y utworzy\u0107 now\u0105 instytucj\u0119 emisyjn\u0105. Projekt ten jednak zosta\u0142 przez w\u0142adze okupacyjne odrzucony. Utworzy\u0142y one natomiast 9 grudnia 1916 r. w Warszawie podporz\u0105dkowan\u0105 sobie Polsk\u0105 Krajow\u0105 Kas\u0119 Po\u017cyczkow\u0105. Emitowa\u0142a ona marki polskie i w ograniczonym zakresie udziela\u0142a po\u017cyczek g\u0142\u00f3wnie pod zastaw papier\u00f3w warto\u015bciowych, najcz\u0119\u015bciej dla samorz\u0105d\u00f3w. Doprowadzi\u0142a emisj\u0119 do 880 mln marek. 11 listopada 1918 r. zosta\u0142a przej\u0119ta przez w\u0142adze polskie i pe\u0142ni\u0142a funkcje pierwszego w Polsce banku emisyjnego.<\/p>\n

Wojna zdezorganizowa\u0142a tak\u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 innych instytucji kredytowych w okupowanym Kr\u00f3lestwie Polskim. W sytuacji za\u0142amania si\u0119 obiegu pieni\u0119\u017cnego, upadku przemys\u0142u, trudno\u015bci w \u015bci\u0105ganiu nale\u017cno\u015bci i masowego wycofywania wk\u0142ad\u00f3w, banki ograniczy\u0142y do minimum podejmowanie nowych operacji. W mniejszym stopniu odczu\u0142y wojn\u0119 galicyjskie instytucje bankowe i kredytowe. W 1915 r. utworzono tu Galicyjski Wojenny Zak\u0142ad Kredytowy, kt\u00f3ry m.in. finansowa\u0142 odbudow\u0119 teren\u00f3w obj\u0119tych dzia\u0142aniami wojennymi w latach 1914 -1915. Pomy\u015blnie natomiast kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 wyniki finansowe bank\u00f3w handlowych, co doprowadzi\u0142o do rozwoju kredytu na rachunkach bie\u017c\u0105cych w latach 1918 – 1919 z 213 mln koron do 1.034 mln. W zaborze pruskim instytucje kredytowe funkcjonowa\u0142y normalnie, a nawet koniunktura wojenna doprowadzi\u0142a do zwi\u0119kszania ich obrot\u00f3w i zysk\u00f3w.<\/p>\n

Po 1918 r. instytucje kredytowe napotyka\u0142y du\u017ce trudno\u015bci, bowiem spadek warto\u015bci marki polskiej w latach 1919 – 1923 doprowadzi\u0142 do skurczenia si\u0119 zasob\u00f3w instytucji bankowych. Emisj\u0119 marek polskich wykorzystywano tak\u017ce do r\u00f3wnowa\u017cenia bud\u017cetu, co doprowadzi\u0142o do inflacji, kt\u00f3ra w drugiej w po\u0142owie 1923 r. przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w hiperinflacj\u0119. Do czasu reformy walutowej z 1924 r. jednostk\u0105 pieni\u0119\u017cn\u0105 w Polsce by\u0142a marka polska, wprowadzona do obiegu w r\u00f3\u017cnych nomina\u0142ach w kwietniu 1917 r. przez Polsk\u0105 Krajow\u0105 Kas\u0119 Po\u017cyczkow\u0105. Narastaj\u0105ca od pocz\u0105tku lat dwudziestych inflacja spowodowa\u0142a drukowanie coraz wi\u0119kszych nomina\u0142\u00f3w bilet\u00f3w markowych, a kolejne emisje roku 1922 (marzec, pa\u017adziernik) i roku 1923 (kwiecie\u0144, sierpie\u0144, listopad) wprowadzi\u0142y do obiegu bilety o nomina\u0142ach od 10.000 do 5.000.000 i 10.000.000 marek polskich. Te ostatnie by\u0142y najwy\u017cszymi jakie pojawi\u0142y si\u0119 przed reform\u0105 walutow\u0105 1924 roku[1]<\/a>.<\/p>\n

W okresie powojennym rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 szybka rozbudowa sieci bankowej. Nast\u0119powa\u0142o to zar\u00f3wno przez tworzenie nowych instytucji, jak i oddzia\u0142\u00f3w. Liczba bank\u00f3w akcyjnych wzros\u0142a w latach 1918 – 1923 z 28 do 111 z 665 oddzia\u0142ami. W sytuacji deprecjacji pieni\u0105dza banki prywatne ogranicza\u0142y udzielanie kredyt\u00f3w, zw\u0142aszcza d\u0142ugoterminowych oraz podnosi\u0142y oprocentowanie. Spad\u0142a warto\u015b\u0107 realna wk\u0142ad\u00f3w bankowych. Na przyk\u0142ad na terenie dawnego Kr\u00f3lestwa Polskiego w grudniu 1921 r. wynosi\u0142a zaledwie 10 % stanu z grudnia 1913 r. Wskutek inflacji podupad\u0142a rola towarzystw kredytowych. O skali tego problemu najlepiej \u015bwiadczy to, \u017ce w 1923 r. realna warto\u015b\u0107 wszystkich po\u017cyczek udzielonych przez towarzystwa kredytowe i zapisanych na hipotekach w Polsce stanowi\u0142a r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 jedynie 4 tys. dolar\u00f3w USA, podczas gdy w 1913 wynosi\u0142a 34 mln dolar\u00f3w. Ci\u0119\u017ckie straty ponios\u0142y tak\u017ce sp\u00f3\u0142dzielnie kredytowe. W tej sytuacji wzros\u0142a rola bank\u00f3w pa\u0144stwowych, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em po\u017cyczek. Stopniowo zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 nowe banki, cz\u0119sto na bazie dawnych instytucji pa\u0144stwowych i samorz\u0105dowych.[2]<\/a> 5 lutego 1919 r. w Warszawie powsta\u0142 Pa\u0144stwowy Bank Rolny (PBR). Do jego zada\u0144, obok normalnych czynno\u015bci bankowych, nale\u017ca\u0142o: popieranie rozwoju rolnictwa, przemys\u0142u rolnego i gospodarczego rozwoju wsi za pomoc\u0105 akcji kredytowej, opartej m.in. na emisji list\u00f3w zastawnych i obligacji melioracyjnych; prowadzenie przedsi\u0119biorstw zwi\u0105zanych z rolnictwem; finansowanie i cz\u0119\u015bciowe organizowanie parcelacji, osadnictwa i komasacji; zarz\u0105dzanie funduszami pa\u0144stwowymi przeznaczonymi na specjalne akcje rolne. Kapita\u0142 PBR w 1923 r. wynosi\u0142 3 tys. z\u0142, w 1924 – 3 mln, od 1928 – 130 mln i od 1935 – 100 mln z\u0142. W grudniu 1919 r. utworzono w Warszawie Pocztow\u0105 Kas\u0119 Oszcz\u0119dno\u015bci (PKO). By\u0142a to instytucja pa\u0144stwowa, kt\u00f3rej celem sta\u0142o si\u0119 gromadzenie oszcz\u0119dno\u015bci pieni\u0119\u017cnych ludno\u015bci, propagowanie ruchu oszcz\u0119dno\u015bciowego i rozpowszechnianie obrot\u00f3w\u00a0\u00a0\u00a0
bezgot\u00f3wkowych. PKO wystawia\u0142a ksi\u0105\u017ceczki oszcz\u0119dno\u015bciowe i prowadzi\u0142a rachunki czekowe. Zadania swe realizowa\u0142a za pomoc\u0105 urz\u0119d\u00f3w pocztowych (w 1938 r. – 5.086 urz\u0119d\u00f3w).<\/p>\n

30 maja 1924 r. utworzono pa\u0144stwowy Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK).[3]<\/a> BGK powsta\u0142 z po\u0142\u0105czenia trzech rz\u0105dowych instytucji kredytowych: Polskiego Banku Krajowego, Pa\u0144stwowego Banku Odbudowy i Zak\u0142adu Kredytowego Miast Ma\u0142opolskich. Do jego zada\u0144 nale\u017ca\u0142o: udzielanie po\u017cyczek d\u0142ugoterminowych na cele przemys\u0142u, budownictwa, dla samorz\u0105du oraz na ich podstawie dokonywanie emisji list\u00f3w zastawnych, obligacji komunalnych, kolejowych oraz bankowych. BGK dokonywa\u0142 wszelkich czynno\u015bci bankowych, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem potrzeb pa\u0144stwa i samorz\u0105d\u00f3w oraz ich przedsi\u0119biorstw. Udzia\u0142 skarbu pa\u0144stwa zastrze\u017cono na co najmniej 60 %. Kapita\u0142 zak\u0142adowy BGK ustalony w 1924 r. na 35 mln z\u0142, stopniowo wzr\u00f3s\u0142 do 150 mln. Stale ros\u0142o jego znaczenie i po wielkim kryzysie lat 1930 – 1935 BGK wysun\u0105\u0142 si\u0119 na czo\u0142owe, obok Banku Polskiego, miejsce w kraju. Jego suma bilansowa by\u0142a w 1938 r. prawie 2,5 raza wi\u0119ksza ni\u017c wszystkich bank\u00f3w prywatnych.<\/p>\n

W ko\u0144cu 1929 r. z inicjatywy Pocztowej Kasy Oszcz\u0119dno\u015bci, w celu roztoczenia opieki finansowej nad emigracj\u0105 polsk\u0105, utworzono Bank Polska Kasa Opieki S.A. (Bank Pekao). Popiera\u0142 on rozw\u00f3j polskiego handlu zagranicznego oraz subwencjonowa\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 polskich, prorz\u0105dowych organizacji emigracyjnych. Jego kapita\u0142 zak\u0142adowy wynosi\u0142 pocz\u0105tkowo 2,5 mln z\u0142, a w 1937 r. podwy\u017cszono go do 5 mln z\u0142. Powo\u0142ano oddzia\u0142y zagraniczne Banku Pekao w Pary\u017cu, Buenos – Aires, Tel -Awiwie i Nowym Jorku.<\/p>\n

\n
\n
\n

[1]<\/a> Por. T. Borkowski, Znaki pieni\u0119\u017cne, Warszawa 1996, s. 89.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[2]<\/a> Por. W. Staniszewski, Dorobek dwudziestolecia Pa\u0144stwowego Banku Rolnego, \u201eBank” 1938, nr 12.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[3]<\/a> Por. R. G\u00f3recki, Rola Banku Gospodarstwa Krajowego w \u017cyciu gospodarczym Polski wsp\u00f3\u0142czesnej, Warszawa 1928.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

I wojna \u015bwiatowa spowodowa\u0142a powa\u017cne straty instytucji bankowych i kredytowych. Wp\u0142yn\u0119\u0142o to ujemnie na ca\u0142y ju\u017c dobrze rozwini\u0119ty system bankowy na ziemiach polskich. Dotyczy\u0142o to zw\u0142aszcza zaboru rosyjskiego. W lipcu 1915 r. Bank Pa\u0144stwowy Rosji ewakuowa\u0142 swe aktywa z Warszawy. W\u0142adze rosyjskie wywozi\u0142y te\u017c aktywa innych pa\u0144stwowych instytucji kredytowych. Do dezorganizacji obiegu pieni\u0105dza i kredytu … Czytaj dalej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[10],"class_list":["post-52","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-prace-magisterskie","tag-bankowosc-w-polsce-po-rozbiorach"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/bankowosc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/bankowosc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/bankowosc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/bankowosc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/bankowosc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=52"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/bankowosc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/bankowosc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=52"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/bankowosc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=52"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/bankowosc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=52"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}