Formy analizy finansowej

Rate this post

Analiza finansowa przedsiębiorstwa może występować w formie:

  1. analizy porównawczej danych rocznych i wieloletnich (ocena dynamiki wzrostu przedsiębiorstwa oraz trendów rozwojowych procesów i zdarzeń gospodarczych)
  2. analizy zmian strukturalnych w aktywach, pasywach i wynikach,
  3. analizy wskaźników finansowych – analizy wskaźnikowej,
  4. analizy wybranych wskaźników finansowych np. płynności środków, przepływu kapitału, zmian pozycji finansowej, oceny punktu krytycznego itp.[1]

Analizy ekonomiczne w przedsiębiorstwie można podzielić według różnorodnych kryteriów:

–         przeznaczenie analiz,

–         czas, którego dotyczą,

–         zastosowane metody badawcze,

–         szczegółowość opracowania.[2]

W zależności od przeznaczenia można wyróżnić analizę finansową: zewnętrzną i wewnętrzną.[3]


[1] Ibidem, s. 84.

[2] M. Sierpińska, T. Jachna, op. cit., s.14.

[3] T.Waśniewski, Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa, Warszawa 1993,s.20.

Powiązania ekonomiczne

Rate this post

W konstrukcji siatki zależności przyczynowo – skutkowych w analizie wyniku finansowego wykorzystuje się także powiązania ekonomiczne. Największą wartością poznawczą ma ocena wyniku finansowego na tle wykorzystania czynników produkcji. Znane są metody dwu-, trzy-, i czteroczynników. Metodą uniwersalną, która kompleksowo oddaje zależność zysku na działalności operacyjnej od czynników produkcji jest metoda czteroczynnikowa. Metodą tą bada się wpływ na poziom zysku na działalności operacyjnej czynników ilościowych, a więc zmian w stanie zatrudnienia i w poziomie wyposażenia majątkowego jednego zatrudnionego oraz czynników jakościowych, nie wymagających często dodatkowych nakładów.1

Przedstawione powyżej sposoby analizy wyniku finansowego mają swoje zalety i wady. Wyniki tych metod uzupełniają się wzajemnie, naświetlają różne strony badanych zjawisk i wzbogacającą wartość poznawczą analizy finansowej w przedsiębiorstwie.


1 L. Bednarski, Analiza finansowa w przedsiębiorstwie przemysłowym, Warszawa 1987, s. 61 – 70.

Pierwszym etapem analizy wyniku finansowego może być analiza porównawcza

Rate this post

Pierwszym etapem analizy wyniku finansowego może być analiza porównawcza, która oparta jest na wzorcowych układach nierówności wskaźników (modelach następstwa szeregowego). Najogólniej, zasadnicze znaczenie ma osiąganie nierówności takich wskaźników ilościowych, jak kapitał i zysk netto. Kapitały własne uzupełnione kapitałami obcymi są przy prowadzeniu działalności gospodarczej angażowane w odpowiednich zasobach majątku trwałego i obrotowego oraz w zasobach osobowych. Dlatego w ocenie efektywności gospodarowania należy uwzględnić te zasoby. Wzorcowy układ nierówności podstawowych wskaźników ilościowych, odpowiadający wymogom gospodarowania intensywnego, przedstawić można w następujący sposób:

STAN ZATRUDNIENIA <STAN SKŁ. MAJĄTK.< PRZYCHODY ZE SPRZEDAŻY< ZYSK FIRMY.

Rozpatrując te wskaźniki w warunkach porównawczych wyższa dynamika majątku niż zatrudnienia świadczy o rosnącym wyposażeniu przedsiębiorstwa w składniki majątku trwałego i obrotowego, tworzące możliwość rozszerzenia działalności gospodarczej. Z kolei wyższa dynamika przychodów ze sprzedaży niż majątku wiązać się może z wyższą produktywnością zaangażowanego majątku oraz efektywnymi uprawnieniami techniczno – organizacyjnymi. Natomiast wyższa dynamika zysku niż przychodów ze sprzedaży może być wynikiem wyższych cen sprzedaży lub rezultatem racjonalnego wykorzystywania ogółu czynników działalności gospodarczej. Na podstawie tych wskaźników ilościowych można zbudować szereg wskaźników relatywnych, które dają podstawę do jakościowej charakterystyki i oceny efektywności gospodarowania. Są to na przykład: przeciętne zaangażowanie składników majątkowych na jednego zatrudnionego, obrotowość majątku, wydajność pracy na jednego zatrudnionego, rentowność sprzedaży, rentowność majątku, rentowność pracy na jednego zatrudnionego. W warunkach gospodarki intensywnej, obrotowość majątku powinna rosnąć szybciej niż wartość składników majątkowych zaangażowanych przeciętnie na jednego zatrudnionego. Zespół składników majątku trwałego i obrotowego powinien zatem stwarzać możliwość efektywnego wzrostu przychodów ze sprzedaży. W przypadku właściwego wykorzystywania zaangażowanych zasobów osobowych i majątkowych prowadzić to będzie do wzrostu wydajności pracy na jednego zatrudnionego. Z kolei wzrost wydajności pracy niższy od dynamiki rentowności sprzedaży świadczyć może o korzystnym dla przedsiębiorstwa kształtowaniu się cen sprzedaży i kosztów własnych. Natomiast wyższa dynamika rentowności majątku może zależeć od racjonalizacji zaangażowania majątku trwałego i obrotowego. Wreszcie dynamika rentowności pracy wyższa od dynamiki majątku świadczy o wyższym stopniu efektywności finansowej zaangażowania w działalności gospodarczej czynnika ludzkiego.1

Dynamika omawianych wyżej wskaźników ilościowych i jakościowych powinna być systematycznie porównywana z wzorcowymi układami nierówności wskaźników. Faktyczne kształtowanie się dynamiki zgodnie z układami wzorcowymi świadczyć może o rozwijaniu przez przedsiębiorstwo gospodarki intensywnej. Wszelkie odstępstwa od wzorów mogą być wynikiem występujących zakłóceń w działalności gospodarczej. Mimo tego nie należy bezkrytycznie przyjmować tych wzorców. Względność tych układów ujawniać się może między innymi przy inflacyjnym ruch cen i bezpośrednio po oddaniu znacznych inwencji do eksploatacji.

Zasadnicze wnioski z zakresu kształtowania się wyniku finansowego uzyskuje się dopiero w toku analizy przyczynowej. Z roli, jaką spełnia zysk w przedsiębiorstwie wynika, że powinna to być analiza wielokierunkowa i wielostopniowa. Swoim zakresem powinna ona obejmować nawet proces produkcyjny. Najczęściej w analizie przyczynowej zysku wykorzystuje się zależności obliczeniowe. Przy jej przeprowadzaniu przyjmuje się, że na wynik finansowy wpływają: przychody ze sprzedaży, koszt własny sprzedaży, saldo operacji finansowych, saldo strat i zysków nadzwyczajnych oraz obowiązkowe obciążenia wyniku finansowego. Rozpatrując przychód ze sprzedaży można stwierdzić, że jest on rezultatem zaangażowania określonego stanu zatrudnienia i wydajności pracy na jednego zatrudnionego. Wzrost zysku netto jest wynikiem oddziaływania takich czynników jak: przyrost wartości sprzedaży towarów i produktów, wzrost wyniku na operacjach finansowych oraz dodatnie saldo strat i zysków nadzwyczajnych. Elementami ujemnie kształtującymi wielkość wyniku finansowego jest wzrost kosztów własnych sprzedaży i rosnące obowiązkowe obciążenie wyniku finansowego. W drugim etapie analizy należałoby dokładnie ustalić oddziaływanie poszczególnych czynników przez badanie każdego z wymienionych elementów wyniku. W analizie wyniku na sprzedaży produktów można ustalić odchylenia wynikające również z oceny wpływów następujących czynników: wielkości sprzedaży, struktury asortymentowej, jednostkowej ceny realizacji netto oraz kosztu jednostkowego.2


1 L. Bednarski, op. cit., s. 49 – 51.

2 T. Waśniewski, W. Skoczylas, op. cit., s. 97 – 100.

Analiza porównawcza i przyczynowa

Rate this post

Punktem wyjścia rozwiniętej analizy finansowej przedsiębiorstwa może być syntetyczna analiza wyniku finansowego jako podstawowego elementu wyników ekonomicznych. Celem tej analizy powinno być ustalenie zmian w osiąganych wynikach oraz określenie stopnia uzyskania ich w rezultacie działalności gospodarczej opartej na wykorzystaniu czynników intensywnych. W procesie zarządzania przedsiębiorstwem istotne znaczenie ma ocena wyników ekonomicznych, która daje orientację o przewidywanej lub osiąganej efektywności gospodarowania.

Działalność gospodarcza może mieć cechy gospodarowania ekstensywnego lub intensywnego. Gospodarowanie ekstensywne charakteryzuje się osiąganiem wzrostu przychodu ze sprzedaży oraz zysku w rezultacie rosnącego angażowania zasobów osobowych i majątkowych w aspekcie ilościowo – wartościowym i czasowym. Wiąże się to z wyższym niż przychód ze sprzedaży lub zysk wzrostem zatrudnienia oraz stanu majątku trwałego i obrotowego. Natomiast gospodarowanie intensywne polega na osiąganiu wzrostu przychodu ze sprzedaży i zysku na jednostkę angażowanych zasobów osobowych lub majątkowych przez uzyskiwanie korzystniejszych cen oraz wyzwolenie rezerw wewnętrznych, głównie przez efektywny postęp techniczno – organizacyjny. Wzrost ten jest związany z wyższą wydajnością i rentownością pracy oraz wyższą efektywnością wykorzystania majątku trwałego i obrotowego.1

Prowadzenie racjonalnej działalności gospodarczej jest zależne od gospodarowania intensywnego. W związku z tym powinno się dążyć do poprawy osiągania wyników ekonomicznych przez maksymalizację oddziaływania czynników intensywnych, a ograniczenie wpływu czynników ekstensywnych.

Analizy wyniku finansowego mogą być wykorzystywane do oceny osiągniętych wyników w okresie sprawozdawczym oraz do weryfikacji opracowanych planów przedsiębiorstwa. Ważne jest w tym wypadku uwzględnienie w wielkościach planistycznych zgodności przewidywanej działalności z wymogami gospodarowania intensywnego. Oceny dokonuje się najczęściej w porównaniu z rokiem ubiegłym, ustalając w ten sposób dynamikę podstawowych wskaźników ekonomicznych. Celowe jest także rozpatrywanie wyników finansowych w krótszych odcinkach czasu. Możliwe jest porównanie konkretnych kwartałów lub miesięcy roku sprawozdawczego z odpowiednimi kwartałami lub miesiącami roku ubiegłego. Podstawą liczbową analizy wyniku finansowego powinny być odpowiednie wskaźniki ilościowe, które podlegać mogą różnokierunkowym porównaniom i przekształceniom. W doborze tych wskaźników uwzględnić należy wskaźniki określające zaangażowane zasoby lub poniesione nakłady oraz osiągane efekty.2

W warunkach gospodarki rynkowej podstawowe znaczenie ma określenie stopnia efektywności kapitałów zaangażowanych przez właścicieli przedsiębiorstwa. Do osiągnięcia efektów w działalności produkcyjnej lub handlowej konieczne jest angażowanie zasobów osobowych i majątkowych. One zatem wraz z efektami wyrażonymi w osiąganych przychodach ze sprzedaży i zysku tworzą podstawy liczbowe przeprowadzonej analizy wyniku finansowego w danej firmie,

W systemie syntetycznej analizy wyniku finansowego, podobnie w jak innych badaniach, wyróżnić można dwa etapy: analizę porównawczą i analizę przyczynową. Analiza porównawcza nie może się jedynie ograniczać do stwierdzenia, w jakim stopniu rosną lub maleją poszczególne wskaźniki i ujawnienia odchyleń. Powinna ona obejmować także rozpatrywanie ich wzajemnych więzi i zależności. Służą temu wzorcowe układy nierówności podstawowych wskaźników ekonomicznych, które zakładają zgodność ich kształtowania się z wymogami gospodarowania intensywnego. W warunkach racjonalnej gospodarki wskaźniki ekonomiczne muszą wykazywać odpowiednie zróżnicowanie dynamiki. Dlatego osoby przeprowadzające taką analizę muszą wiedzieć, jakie zróżnicowanie wskaźników i w jakim stopniu można uznać za prawidłowe i ekonomiczne uzasadnione, a jakie świadczą o niegospodarności i nieracjonalnym wykorzystywaniu zaangażowanych zasobów osobowych i majątkowych. Podobnie analiza przyczynowa powinna być odpowiednio ukierunkowana. Należy tu zwrócić uwagę na treść ekonomiczną poszczególnych odchyleń cząstkowych i w interpretacji uwzględnić rodzaj odchylenia oraz jego rozmiar w porównaniu z wielkością pozostałych oraz wzajemne proporcje i zależności. Taki system analizy wyniku finansowego pozwala, przy zastosowaniu ograniczeń liczby wskaźników, uzyskać bogaty zestaw informacji o tym, czy czynniki produkcji wykorzystywane są intensywnie czy ekstensywnie oraz ich wpływie na wyniki finansowe.3


1 L. Bednarski, op. cit., s. 45.

Tamże, s. 46.

3 T. Płoszajski, Rachunek wyników jako wyraz księgowego ujęcia działalności przedsiębiorstwa, Warszawa 1991.

Czynniki określające wynik finansowy przedsiębiorstwa

Rate this post

Dobrą pozycję finansową i zabezpieczony potencjał o pożądanej wielkości wyniku mają te przedsiębiorstwa, których produkty tworzą strukturę o zróżnicowanej atrakcyjności rynkowej i udziale w rynku. Główny nacisk kładzie się tu na rozwój, a więc wprowadzenie na rynek nowych produktów.

Do podstawowych czynników określających wynik finansowy przedsiębiorstwa zalicza się przychody uzyskane ze sprzedaży, koszt własny sprzedaży oraz straty i zyski o charakterze nadzwyczajnym. Wstępna analiza wyniku finansowego może więc dotyczyć badania struktury i dynamiki tych elementów.

Przychody ze sprzedaży wyrobów i usług kształtują się pod wpływem różnorodnych czynników niezależnych od przedsiębiorstwa oraz takich, na które ma ono istotny wpływ. Przychody ze sprzedaży są wynikową ilości sprzedanej produkcji, struktury asortymentowej, jakości i nowoczesności tej produkcji, cen realizacji oraz warunków sprzedaży. Warunki te obejmują przede wszystkim sposoby i terminy inkasowania należności oraz czas i formy ich płatności. Ewolucja sprzedaży jest jednym z podstawowych czynników określających kondycję ekonomiczną przedsiębiorstwa. Wzrost sprzedaży świadczy o rozwoju przedsiębiorstwa, ale może też oznaczać wzrost zapotrzebowania na kapitał obrotowy. Wzrost sprzedaży może być wynikiem wzrostu ilości sprzedanych produktów oraz zmiany struktury asortymentowej sprzedaży, poprawy jakości produkcji, zwiększenie skuteczności reklamy, wprowadzenia na rynek nowych produktów. Wśród czynników wewnętrznych, powodujących zmiany struktury produkcji, a co za tym idzie, zmniejszenie przychodów ze sprzedaży, należy wymienić nieterminowe realizacje prac remontowych i inwestycji, opóźnienia w uruchomieniu produkcji nowych wyrobów. Nie bez znaczenia jest również jakość produkcji, która wyznacza cenę wyrobów, a w przypadku niedotrzymania żądanych norm może być podstawą znacznych upustów i bonifikat cenowych. Spośród warunków zewnętrznych, kształtujących przychody ze sprzedaży, szczególnie istotne stają się terminy inkasowania należności za wyroby i usługi. Nie pozostają one bez wpływu na wyniki finansowe przedsiębiorstwa. Wydłużenie terminu płatności zwiększa zapotrzebowanie na kapitał obrotowy. Jego źródłem mogą być środki własne, które zamrożone w kredytach dla odbiorców nie przynoszą zysków lub kredyty bankowe, z których korzystanie pociąga za sobą koszty w postaci odsetek.1

Drugim, obok przychodów ze sprzedaży, elementem kształtującym wielkość wyniku finansowego są koszty własne sprzedaży. Są one jednym z najważniejszych mierników charakteryzujących gospodarność przedsiębiorstwa. W kosztach własnych znajduje bowiem odzwierciedlenie jakości pracy na wszystkich odcinkach działalności firmy. Konieczne jest zatem systematyczne przeprowadzenie analizy kosztów. Zadaniem tej analizy jest dostarczenie przedsiębiorstwu szczegółowych informacji o kształtowaniu się kosztów w różnych przekrojach klasyfikacyjnych. Bierze się głównie pod uwagę: rodzaj działalności, funkcje realizowane w przedsiębiorstwie (zaopatrzenie, produkcja, zarządzanie, zbyt), zużywane rodzaje czynników produkcji, wytwarzanie wyrobów i usług, reagowanie na zmiany wielkości produkcji. Celem analizy tych struktur jest ustalenie i ocena czynników oddziałujących na poziom, dynamikę i strukturę kosztów. Ich znajomość służy do wytyczenia kierunków i środków umożliwiających zwiększenie efektywności gospodarowania, przez racjonalne wykorzystanie czynników produkcji i systematyczne obniżanie kosztów własnych. Analiza kosztów własnych powinna także wykazać ich zmiany na każdy wyrób, zmiany kosztów wraz ze zmianą rozmiarów produkcji, jakie są nieuchronne koszty w przypadku zmniejszenia sprzedaży oraz w jakim stopniu obecna struktura kosztów i kierunki zmian odpowiadają w zmianom w kosztach konkurencji. 2

Wyniki analizy kosztów własnych mogą służyć kierownictwu przedsiębiorstwa, które na tej podstawie podejmuje decyzje dotyczące działalności gospodarczej. Powinny one być jednak udostępnione niższym szczeblom zarządzania, aby mogli oni na bieżąco oddziaływać na proces kształtowania się kosztów własnych.

Wstępna analiza wyniku finansowego powinna się opierać na zależnościach obliczeniowych i ekonomicznych. W badaniach efektywności gospodarowania duże znaczenie posiadają układy nierówności wskaźników ilościowych. Przedmiotem oceny są uszeregowane według rosnącej skali wskaźniki dynamiki podstawowych wielkości charakteryzujących układy (zatrudnienie, majątek, koszty) i wyniki działalności gospodarczej.

Poprawa efektywności gospodarowania ma miejsce, gdy wyniki ekonomiczne rosną szybciej niż nakłady. Generalnym celem jest, żeby wynik finansowy w postaci zysku rósł względnie szybciej niż materialny rezultat, który wartościowo reprezentowany jest przez przychód ze sprzedaży netto. Tylko w przedsiębiorstwach deficytowych relacja ta może być odwrotna. Występująca stała dążność do poprawy pozycji konkurencyjnej przedsiębiorstwa wymaga zaangażowania takiej wielkości czynników produkcji (zatrudnienie i majątek) i takiej ich struktury, żeby zapewnić ich jak najlepsze wykorzystanie.


1 J. Czekaj, Finanse przedsiębiorstw w gospodarce rynkowej, Skierniewice 1991, s. 66 – 67.

2 A. Jarugowa, I. Sobańska, R. Sochacka, Metody kalkulacji, koszty, ceny, decyzje, Warszawa 1991, s. 65.